Home » લિબરલ ઇકૉ સિસ્ટમ: ઇસસે કૈસે બચોગે?

લિબરલ ઇકૉ સિસ્ટમ: ઇસસે કૈસે બચોગે?

by Jaywant Pandya

(વિચારવલોણું કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, દિ.૧૬/૦૧/૧૯)

૮૦ અને ૯૦ના દાયકાની બે સામાજિક ફિલ્મો ખાસ યાદ રહી ગઈ છે. એક તો ૧૯૮૮માં આવેલી ‘ઘર ઘર કી કહાની’ અને બીજી ૧૯૯૦માં આવેલી ‘ઘર હો તો ઐસા’. ‘ઘર ઘર કી કહાની’ની વાર્તા કંઈક આવી હતી. કાદર ખાન અને શશીકલા પતિ-પત્ની છે. ઘરમાં કાદર ખાનનું કંઈ ચાલતું નથી. શશીકલા જ સર્વેસર્વા છે. ત્રણ દીકરા, એક દીકરી છે. સૌથી મોટો દીકરો મૃત્યુ પામ્યો છે. તેની વિધવા પદ્મા ખન્ના ઘરમાં સાસુની સેવા કરે છે, પરંતુ સાસુ તરફથી તેને ત્રાસ સિવાય કંઈ મળતું નથી. વચલો દીકરો ઋષિ કપૂર જયા પ્રદાને પરણેલો છે. નાનો દીકરો ગોવિંદા ફરહાના પ્રેમમાં છે. પરંતુ શશીકલા ઈચ્છે છે કે તે અમીર પિતાની પુત્રીને પરણે જેથી ઘરમાં દહેજ સારું એવું લાવી શકાય. શશીકલાની દીકરી અરુણા ઈરાની અશોક શરાફને પરણી છે, પરંતુ તે સાસરે રહેવાના બદલે પિયરમાં રહી તેની માતાના કાન ભંભેરતી રહે છે. એક દૃશ્યમાં શશીકલા તેના મૃત મોટા દીકરાનાં બાળકોને ચોકલેટ ક્યાંથી મળી તેમ કહી મારે છે ત્યારે વિધવા પુત્રવધૂ કહે છે, “ઈસ ઘર મેં ક્યા ચોકલેટ ખાના પાપ હૈ?” ત્યારે શશીકલા કહે છે, “ઈસ ઘર મેં મુઝસે પૂછે બિના પાની પીના ભી પાપ હૈ.”

બહેન અરુણા ઈરાનીનાં કરતૂતોના કારણે ઋષિ કપૂરને શંકા જાય છે કે તેની પત્ની જયા પ્રદાનું લફરું તેના નાના ભાઈ ગોવિંદા સાથે છે. તે પ્રેયસી અનિતા રાજ પાસે ચાલ્યો જાય છે. દરમિયાનમાં ગોવિંદા અને ફરહા શશીકલાના અન્યાયી રાજ સામે વિદ્રોહ પોકારે છે, પરંતુ જ્યારે તેઓ વિદ્રોહ પોકારે છે ત્યારે સિદ્ધાંતની પૂતળી અને અન્યાય સહન કરતી જયા પ્રદા તેને વારે છે….આખી કથાના અંતે ગોવિંદા તેના પિતા કાદર ખાનમાં રહેલા પુરુષને જગાડી તેને મજબૂત બનાવે છે. એક તબક્કે શશીકલા તેના પતિને પણ તેની હાલત ખરાબ કરવાની ધમકી આપે છે અને તેના મોટા દીકરાની વિધવાને તેમનાં બાળકો સહિત કાઢી મૂકવા માગતી હોય છે ત્યારે કાદર ખાન પોતાની ટેકણ લાકડીનો ઉપયોગ કરીને પહેલી વાર શશીકલાને મારે છે. શશીકલાની સાન ઠેકાણે આવી જાય છે. દરમિયાનમાં ઋષિ કપૂર જયા પ્રદાને છૂટાછેડા આપવા માગતો હોય છે ત્યારે કાદર ખાન તેની વહુની તરફેણ કરે છે તો ઋષિ કપૂર ઘરમાં અને કંપનીમાં ભાગ માગી બેસે છે. ઋષિ કપૂરને તેની વિધવા ભાભી, માતા શશી કલા, પ્રેયસી અનિતા રાજ, નાનો ભાઈ ગોવિંદા જેટલા લોકો સમજાવે છે તેને તે ઉલટું જ લાગે છે. તે બધા સાથે સંબંધ તોડી બેસે છે. અંતે અશોક શરાફની દમદાટીથી અરુણા ઈરાની ઋષિ કપૂર સમક્ષ પોતાનાં પાપ કબૂલે છે ત્યારે ઋષિ કપૂરની આંખ ઉઘડે છે અને તે પત્નીને સ્વીકારે છે. અંતે ઘરમાં બધાં સારાં વાનાં થાય છે…

આવી જ કથા ‘ઘર હો તો ઐસા’ની હતી. કદાચ કારણ એ હતું કે બંનેના નિર્દેશક કલ્પતરુ હતા. ફરક એટલો હતો કે ઘરના મોભી સઈદ જાફરી છે, જે તેમની ત્રાસદાયક અને દહેજની લાલચુ પત્ની બિન્દુના દરેક ગુનામાં સાથ આપે છે. મોટો દીકરો રાજકિરણ છે, જે તેનાં માતાપિતા અને બહેનની સાથે તેની પત્ની દીપ્તિ નવલ પર અત્યાચાર કરે છે. નાનો દીકરો અનિલ કપૂર બળવાખોર છે અને તેની પત્ની હોવાનું નાટક કરતી મીનાક્ષી શેષાદ્રી છે. દીકરી રીટા ભાદુરી ઘરમાં પડી રહે છે અને ભાભીઓ વિરુદ્ધ માતાને ચડાવ્યા કરે છે. તેનો વર કાદર ખાન કામધંધા વગરનો ઘરજમાઈ છે, તેથી પત્નીથી અને સાસુ-સસરાથી દબાયેલો છે.

આ બંને ફિલ્મો યાદ આવવાનું કારણ દેશની પરિસ્થિતિ છે. આ દેશમાં શશીકલા અને બિન્દુ જેવાં લોકોએ અરુણા ઈરાની અને રીટા ભાદુરી જેવા લોકોની મદદથી એવી ઇકો સિસ્ટમ બનાવી છે કે દેશમાં તેમનું જ ધાર્યું થાય. તેઓ સત્તામાં હોય કે વિપક્ષમાં, તેમને પૂછ્યા વગર કોઈ પાણી પીવે તો પણ તકલીફ થઈ જાય. અખલાકની હત્યા થાય તો દેકારો થઈ જાય પરંતુ કાશ્મીર, ઉત્તર પ્રદેશના કૈરાના કે ગુજરાતના પાટણના વારાહીમાં હિન્દુઓને મુસ્લિમો દ્વારા હેરાનગતિ થાય તો આ ઇકો સિસ્ટમ તેને દબાવી દે. એક તરફ શશી કલા-બિન્દુ અને અરુણા-રીટા જેવાં પાત્રો છે તો બીજી તરફ, જેમને અન્યાય થાય છે તેમાં કેટલાક જયા પ્રદા અને દીપ્તિ નવલ જેવાં છે. ચૂપચાપ અન્યાય સહન કરી લે છે. તેમને સિદ્ધાંતના પૂંછડાને વળગી રહી પોતાની સારી ઇમેજ રાખવી છે. તેઓ આટઆટલા અન્યાય છતાં શશી કલા-બિન્દુ કે અરુણા-રીટા જેવા લોકો સામે કંઈ બોલવા નથી માગતા. આવાં પાત્રોમાં માત્ર વ્યક્તિઓ જ નહીં, કેટલાંક કાગળ પરના વાઘ લાગતાં હિન્દુ સંગઠનો પણ આવી જાય.

આ દેશમાં ઋષિ કપૂર અને રાજકિરણ જેવા લોકો પણ છે જેઓ પોતાના વફાદારો સામે જ લડે છે. તેમને પોતાના લોકો પર જ શંકા જાય છે. તેઓ બીજી પ્રેયસી તરફ ભાગે છે. અને રાજકિરણને તો ‘ઘર હો તો ઐસા’માં જે પ્રેયસી (સોનિકા ગિલ) મળે છે તે પોતાનાં જૂતાં તથા મોજાં પણ રાજકિરણના હાથે અપશબ્દો કહીને ઉતારાવે છે. રાજકિરણની હાજરીમાં જ તેના પ્રેમી સાથે પ્રણયના ફાગ ખેલવા જતી રહે છે. આ ઋષિ કપૂર અને રાજકિરણ પ્રકારના લોકોને આંખ-કાન ઉઘાડીને પરિસ્થિતિ જોવી નથી. ઇકો સિસ્ટમ ઋષિ કપૂર જેવા લોકોના એ હાલ કરી નાખે છે કે તેઓ બધા સાથે સંબંધ તોડવા તૈયાર થઈ જાય છે. અત્યારે આપણે દેશમાં જોઈ શકીએ છીએ કે દલિતોનો એક મોટો સમૂહ મૂળ નિવાસીઓના નામે, આદિવાસીઓનો મોટો સમૂહ ભીલીસ્તાનના નામે અને હવે પાટીદારોનો એક સમૂહ અલગતાવાદના પંથે છે. તેઓ બધા સાથે સંબંધ તોડવા તૈયાર છે. આ અગાઉ શીખના એક સમૂહમાં આવું ગાંડપણ ખાલિસ્તાનના નામે ઉપડેલું. અલબત્ત, હજુ પણ આ ગાંડપણ શમ્યું તો નથી જ. અરુણા ઈરાની અને રીટા ભાદુરી જે પોતાના સાસરે જવાના બદલે પિયરમાં રહી ભાભીઓની મહેનત પર બેઠાબેઠાં રોટલા તોડવા માગતા હોય છે તેઓ પોતાની ચક્કી ચાલુ રહે તે માટે આવી અંદરોઅંદર ઝઘડાવવાની પ્રવૃત્તિ ચાલુ રાખે છે.

તમે માર્ક કર્યું હોય તો અત્યારે કનૈયાકુમાર અને ઉમર ખાલિદ સામે આખરે આરોપપત્ર દાખલ થયો છે. આ લોકો ખુલીને અફઝલ ગુરુ જેવા ખૂંખાર ત્રાસવાદીનું સમર્થન કરતા હતા. તેમના લોકોના હાથમાં અફઝલ ગુરુનાં પૉસ્ટર હતાં. તેઓ અફઝલ ગુરુના મૃત્યુને હત્યામાં ખપાવતા હતા. અફઝલ ગુરુના મૃત્યુને હત્યા કેવી રીતે ગણાવી શકાય? તેને કૉંગ્રેસના શાસનમાં ફાંસી આપવામાં આવી હતી તો પણ કનૈયા આણિ મંડળીનું સમર્થન કરવા કૉંગ્રેસના તત્કાલીન ઉપાધ્યક્ષ રાહુલ ગાંધી પહોંચી જાય છે. કૉંગ્રેસના નેતા શશી થરૂર તો કનૈયાકુમારની સરખામણી ભગતસિંહ સાથે કરે છે!

ઉડીમાં ત્રાસવાદી હુમલા પછી પાકિસ્તાનમાં થયેલી સર્જિકલ સ્ટ્રાઇક વખતે તેને ખોટી ગણાવવાની અને ખૂન કી દલાલી ગણાવવાની ચેષ્ટા કોણે કરી હતી? શું આ મહાત્મા ગાંધીજી અને નહેરુ-સરદાર પટેલ-ઈન્દિરા ગાંધી-રાજીવ ગાંધીની જ કૉંગ્રેસ છે? એ લોકો પણ કદાચ વિપક્ષમાં હોત તો કદાચ આ હદે તો ન જ ગયાં હોત. અરવિંદ કેજરીવાલે સર્જિકલ સ્ટ્રાઇકના પુરાવા માગ્યા હતા.

આ ઇકો સિસ્ટમ એ હદે ઘાંઘી થઈ છે કે તેમાં સામેલ લોકો હવે બંધારણીય કટોકટી સર્જવા તરફ આગળ વધી રહ્યા છે. મમતા બેનર્જી અને ચંદ્રાબાબુ નાયડુએ પોતાનાં રાજ્યમાં સીબીઆઈના પ્રવેશ માટે મનાઈ ફરમાવી છે. આવું કઈ રીતે થઈ શકે? માન્યું કે કૉંગ્રેસ-ભાજપ સહિત તમામ શાસકો સીબીઆઈનો ઉપયોગ-દુરુપયોગ કરે છે પરંતુ તેના રાજકીય-અદાલત વગેરે રસ્તા છે જ. પરંતુ તેનો અર્થ સીબીઆઈને રાજ્યમાં જ ન આવવા દેવી? આ ઇકો સિસ્ટમ તત્કાલીન મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ દીપક મિશ્ર જે રામમંદિર, ૩૭૦ કલમ સહિત એક પછી એક મહત્ત્વના ચુકાદા આપવાના હતા ત્યારે તેમની સામે ચાર જજોની બળવાખોરી દ્વારા દબાણ લાવ્યા હતા. કૉંગ્રેસે મહાભિયોગની ધમકી આપી દબાણ વધાર્યું. તે પછી દીપક મિશ્રના કેવા ચુકાદા આવ્યા તે જોઈ શકાય છે. અત્યારે રામમંદિર કેસમાં આ જ થઈ રહ્યું છે. એક પછી એક તારીખો પડી રહી છે. કૉર્ટને યાકૂબ મેમણ માટે અડધી રાત્રે ખુલવાની ઉતાવળ છે, કર્ણાટકમાં ભાજપ સરકાર બનાવી લેશે તેમ લાગતા કૉંગ્રેસની અરજી પર અડધી રાત્રે ખુલીને ભાજપ સરકારને વિશ્વાસ મત માટે માત્ર ચોવીસ કલાકનો સમય આપે છે, પરંતુ એ જ ઇકો સિસ્ટમ કૉંગ્રેસ નિયુક્ત રાજ્યપાલ કૃષ્ણપાલસિંહ દ્વારા ગુજરાતમાં ભાજપના બળવાખોર શંકરસિંહ વાઘેલાને ૧૯૯૭માં સાત દિવસનો સમય અપાય છે ત્યારે મૌન રહે છે. આ જ ઇકો સિસ્ટમ અંતર્ગત કૉંગ્રેસના નેતા પી. ચિદમ્બરમ્ નાં પત્ની નલિની ચિદમ્બરમ્ ને રજાના દિવસે ૧૨ જાન્યુઆરીએ શનિવારે મદ્રાસ હાઇ કૉર્ટ ધરપકડ સામે વચગાળાની સુરક્ષા આપે છે!

આ ઇકો સિસ્ટમ રામ મંદિર કેસમાં ન્યાયમૂર્તિ યુ. યુ. લલિત સામે કલ્યાણસિંહનો કેસ ભૂતકાળમાં લડ્યા હોવાથી તેમની હાજરી વિશે પ્રશ્ન ઉઠાવી શકે છે, પરંતુ સામે પક્ષે એવો કોઈ અવાજ નથી જે મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ રંજન ગોગોઈ તો બળવાખોર ચાર જજો પૈકીના એક હતા અને કૉંગ્રેસના આસામના મુખ્ય પ્રધાન કેસબ ચંદ્ર ગોગોઈના દીકરા છે એમ રજૂઆત પણ કરી શકે. કોલકાતાની હાઇ કૉર્ટ પશ્ચિમ બંગાળમાં ભાજપને રથયાત્રા કાઢવા અંગે મમતા સરકારના નિર્ણયને ફગાવી દે છે પરંતુ સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયમાં રંજન ગોગોઈની બૅન્ચ આ રથયાત્રાને અનુમતિ આપવાનો ઈનકાર કરે છે!

હવે જો આ ઇકો સિસ્ટમને કોઈ પડકારનાર આવે, કોઈ ‘ઘર ઘર કી કહાની’ના કાદર ખાનની જેમ છડી હાથમાં લે તો આ શશીકલાઓ-બિન્દુઓ-અરુણા ઈરાનીઓ-રીટા ભાદુરીઓને તકલીફ પડવાની જ છે. તેઓ પોતે તો વિદ્રોહ કરશે સાથે મોટા દીકરાને પણ તે વિદ્રોહ કરી સંબંધ તોડી નાખે તેવું કરાવશે. ૨૦૧૫માં દિલ્લી-બિહારની ચૂંટણી ટાણે આ ઇકો સિસ્ટમ દ્વારા પૂર્વે પોષિત સાહિત્યકારો-ફિલ્મ કલાકારો મારફતે અસહિષ્ણુતાનો રાગ આલાપી એવૉર્ડ વાપસીનું નાટક ખેલાયેલું. આજે ફરી લોકસભાની ચૂંટણી ટાણે નસીરુદ્દીન શાહ આ જ રાગ આલાપી રહ્યા છે. સીબીઆઈના, હવે પૂર્વ નિયામક, આલોક વર્મા લાલુપ્રસાદ યાદવનાં સ્થાનો પર એટલા માટે દરોડા પાડવાની ના પાડે કે તેમને ભીતિ હતી કે તેનાથી રાજકીય પરિણામો આવશે. રાજકીય પરિણામોની ચિંતા સીબીઆઈના નિયામકે કરવાની હોય? આ આલોક વર્મા પર દુબઈમાં ભારતીય જાસૂસી એજન્સી ‘રૉ’ના અધિકારીઓને ખુલ્લા પાડવાનો આરોપ છે. એટલું જ નહીં, તેમણે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકાર અજિત ડોવાલ સહિતના લોકોના ફૉન પણ ટેપ કરાવ્યા હોવાનો આરોપ છે.

આની સામેનો જે વર્ગ છે તે ઇકો સિસ્ટમ ઊભી કરવામાં માનતો જ નથી. તે લઘુતાગ્રંથિથી પીડિત થઈને વિરોધીઓને પોતાના બનાવવા મથે છે. આરએસએસ પ્રણવ મુખર્જીથી માંડીને વિરોધીઓના ગુણગાન ગાવામાંથી ઊંચા નથી આવતો. નીતિન ગડકરી નહેરુ, ઈન્દિરા અને રાહુલના વખાણ કરી પોતાનો ઉદાર ચહેરો બનાવવા મથે છે. અટલજી પણ આવા જ ઉદારવાદી છબીના હતાં. થોડા મહિના પહેલાં ભાજપના એક નેતા આર. કે. સિંહાની ‘હિન્દુસ્થાન સમાચાર’ સંસ્થામાં ઊંચા પદ પર કોણ જોડાયું? વિજય ત્રિવેદી! એ જ એનડીટીવીના પત્રકાર જેમણે નરેન્દ્ર મોદીનો વિમાનમાં ઇન્ટરવ્યૂ લીધેલો અને ૨૦૦૨નાં રમખાણો અંગે તેમની પિન ચોંટી ગયેલી. પરંતુ લિબરલ ઇકો સિસ્ટમ આવી નથી. તે વિરોધીઓને રિઝવવા દોડતી નથી. તે તો શુદ્ધ વૉર થ્રિલર ફિલ્મ, જેમાં ‘ગદ્દર’ જેવી ન તો રાડારાડી છે, ન તો દેશભક્તિની ઝાઝી વાત, તેવી ‘ઉડી’ રજૂ થાય તે પહેલાં જ તેને ‘ટૉક્સિક હાઇપર નેશનાલિઝમ’ ગણાવી દે છે, ‘એક્સિડેન્ટલ પ્રાઇમ મિનિસ્ટર’ પુસ્તક વાંચ્યા વગર માત્ર ટ્રેલર જોઈને તેને ભાજપની ફિલ્મ ગણાવી દે છે. આ ઇકો સિસ્ટમ સામે લડવું હિંમતનું, બુદ્ધિનું અને ચાણક્યનીતિનું કામ છે અને અત્યારે તો આ ઇકો સિસ્ટમ સામે ભલભલા નિષ્ફળ લાગી રહ્યા છે.

આ લેખ આપને ગમ્યો? આ વેબસાઇટ પર આવા લેખો વાંચવા મળતા રહે તે માટે સપૉર્ટ કરો.
અહીં ક્લિક કરો.

You may also like

2 comments

સંવેદનાનો સળવળાટ 20/01/2019 - 9:48 AM

સચોટ લેખ 👍
લેખની લંબાઈ જોતાં એક ખાસ વિનંતી છે. લેખના મુખ્ય મુદ્દા બૉલ્ડ કરો તો આ લેખ વધુ અસરકારક રહેશે. 🙏

Reply
મનસુખલાલ ગાંધી 20/01/2019 - 10:27 AM

પ્રિય ભાઈશ્રી જયવંતભાઈ,

કુશળ હશો.
જત જણાવવાનું કે તમારા ઈમેલો દરરોજ મલે છે. ઘણી બધી જાણકારી મલે છે. વાંચવામાં અત્યંત આનંદ આવે છે.

ખાસ તો જણાવવાનું કે હમણાં હમણાં hotmail બહુ ધીમું ચાલે છે અને મારા એકાઉંન્ટમાં જંક મેલ ઢગલાબંધ આવે છે અને એવું લાગે છે કે કદાચ હેક પણ થયું હોય. એટલે મારી તમને વિનંતિ છે, હવેથી તમે સુ.ઊ. ના નવા ઈમેલ બધા mdgandhi51@gmail.com ઉપર મોકલવા મહેરબાની કરશોજી.

mdgandhi21@hotmail.com cancelled

mdgandhi51@gmail.com New a/c

બસ એજ,
આપનો
મનસુખલાલ ગાંધી

Cell : 714-515-0432
Home : 714- 293- 1999

________________________________

Reply

Leave a Comment