Home » ટ્રમ્પની ટ્રેડ વૉર યુદ્ધની નોબત આણશે?

ટ્રમ્પની ટ્રેડ વૉર યુદ્ધની નોબત આણશે?

by Jaywant Pandya

(વિચાર વલોણું કૉલમ , સંજોગ ન્યૂઝ, તા.૧૧-૩-૧૮)

હમણાં ભારતનાં શેરબજારોમાં કડાકો બોલી ગયો. કડાકો બોલે એટલે સમાચાર આવે કે મૂડીરોકાણકારોના કરોડો રૂપિયાનું ધોવાણ થઈ ગયું. આ વાતમાં વાસ્તવિકતા કેટલી હશે તે તો રામ જાણે અને બીજા રોકાણકારો જાણે કારણકે બધા જ રોકાણકારો કંઈ એમ કડાકો બોલે એટલે ખોટમાં ચાલ્યા જાય તે માનવામાં આવતું નથી, પરંતુ આપણી મૂળ વાત અલગ છે. ભારતનાં શેરબજારો વિદેશમાં કોઈ છિંક ખાય તો પણ ગબડી પડે તેવાં છે. વાતમાં અતિશયોક્તિ લાગશે પરંતુ વિદેશની હિલચાલની સીધી અસર ભારતનાં શેરબજારો પર થતી હોય તેમ કહેવાનો અર્થ છે.
તાજેતરમાં જે કડાકો બોલ્યો તે પાછળનું કારણ જણાવવાની તસદી બહુ ઓછાં મિડિયાએ લીધી, તેનું કારણ એક તો પોતે જ કારણોમાં પડતાં નથી. હવે પત્રકારત્વ બોદું અને ખોખલું બની રહ્યું છે. સપાટી પર જ છબછબિયાં કરવાનાં. જે એંગલ મોટા ભાગની ચેનલો આપે તે જ એંગલ અખબારોમાં પણ પકડી લેવાય છે. ટૂંકમાં ચેનલોના ચાર-પાંચ તંત્રી જ એંગલ નક્કી કરતા હોય છે. એટલે ચેનલો પર આખો દિવસ શ્રીદેવીના સમાચાર ચાલે તો અખબારો પણ શ્રીદેવી પર ઓળઘોળ થઈ જાય. અલબત્ત, શ્રીદેવીની લાયકાત એટલી હતી જ, પરંતુ આ એક ઉદાહરણ છે. તો ભારતનાં શેરબજારોમાં કડાકા પાછળ મૂળ કારણ હતું…ટ્રમ્પે શરૂ કરેલી ટ્રેડ વૉર!
અમેરિકા પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે સ્ટીલ અને એલ્યુમિનિયમની આયાત પર જકાત વધારી દીધી. એ તો નક્કી જ હતું, કારણકે ટ્રમ્પ ચૂંટાયા હતા જ ‘અમેરિકા પ્રથમ’ના સૂત્ર સાથે. પરંતુ તેમના આ પગલાંથી ધંધાકીય ઝઘડા શરૂ થઈ જશે. ટ્રમ્પનું આ પગલું બીજા દેશોને પણ આવા જ પગલાં લેવા ફરજ પાડશે. અમેરિકાનો આ નિર્ણય અમેરિકાના સ્ટીલ અને એલ્યુમિનિયમ ઉત્પાદકો માટે તો બહુ સારો છે, પરંતુ ચીન જેવા દેશ માટે આ નિર્ણય ફટકારૂપ છે. ચીન સ્ટીલના ક્ષેત્રે વિશ્વનું સૌથી મોટું ઉત્પાદક અને નિકાસકાર છે. સ્વાભાવિક છે કે ચીન પણ કંઈક વળતો જવાબ આપશે જ. તેણે ચેતવણી તો આપી જ દીધી છે. તેણે કહ્યું છે કે તે અમેરિકા સાથે ધંધાકીય ઝઘડો ઈચ્છતું નથી, પરંતુ જો તેના અર્થતંત્રને નુકસાન થશે તો તે ચૂપચાપ બેસી નહીં રહે.
જોકે ચીન ઉપરાંત કેનેડા અને બ્રાઝિલને પણ ટ્રમ્પના આ નિર્ણયથી ફટકો પડશે. કેનેડા અને બ્રાઝિલ અમેરિકામાં આયાત થતી સ્ટીલની ચીજો પૈકી એક તૃત્તીયાંશ જેટલી ચીજો નિકાસ કરે છે. ટ્રમ્પે યુરોપીય સંઘમાંથી આયાત થતી કાર પર પણ વેરો નાખવા ધમકી આપી છે. તેમણે અગાઉ જ કહ્યું હતું કે ટ્રેડ વૉર તો સારી કહેવાય.
જોવાની વાત એ છે કે જે દેશો મુક્ત વેપારની અને વૈશ્વિકીકરણની વાત કરતા હતા તે જ દેશોને હવે તકલીફ પડવા લાગી છે કારણકે મુક્ત વેપાર અને વૈશ્વિકીકરણમાં કેટલીક અંચઈ છતાં એશિયાના ભારત અને ચીન જેવા દેશો તો દક્ષિણ અમેરિકાના બ્રાઝિલ જેવા દેશ હરીફ બનીને ઉભરવા લાગ્યા. અમેરિકા, બ્રિટન જેવા દેશોને તકલીફ પડવા લાગી. પરિણામે ત્યાં ચૂંટણી જીતવા માટે ‘રાષ્ટ્ર પ્રથમ’નું સૂત્ર આપવું પડ્યું. બ્રિટન યુરોપીય સંઘમાંથી બહાર નીકળી ગયું તેનું એક કારણ આર્થિક પણ છે.
ઉપર નીચે નીચે ઉપર લહેર ચલે જીવન કી… ‘શ્રી ૪૨૦’ના ‘મેરા જૂતા હૈ જાપાની’ ગીતની આ કડી દુનિયામાં ચાલતાં વલણો અને ફૅશન માટે એકદમ સચોટ છે. વલણો અને ફૅશનનું એક ચક્ર હોય છે. ભારત જેવા દેશ જયાં નીતિમત્તા અને મર્યાદાની બોલબાલા હતી ત્યાં હવે અનૈતિકતા અને સ્વચ્છંદતાનું જોર વધ્યું છે. તો પશ્ચિમ કે અન્યત્ર દેશોમાં હિન્દુ જીવન પદ્ધતિ સમજવા માટે લોકો આતુર છે. ભારત ૧૯૯૦ સુધી તમામ રીતે બંધનોની બેડીમાં જકડાયેલું રહ્યું, ચાહે તે સંયુક્ત કુટુંબ હોય કે પછી નૈતિક બંધનો કે કપડાંનાં બંધનો હોય. ભારતે ૧૯૯૧માં ઉદારીકરણ અપનાવ્યું. માર્કેટ નીતિમત્તા પર હાવી થવા લાગ્યું. બજારવાદ ઉપભોક્તાવાદ લાવે છે અને બજારવાદ તેમજ ઉપભોક્તાવાદ બંને નીતિમત્તાને માનતા નથી. આશ્ચર્યની વાત એ છે કે એક સમયે સ્વદેશીની વાત કરનાર ભાજપ પણ સત્તામાં આવ્યા પછી રિટેલ એફડીઆઈમાં ૧૦૦ ટકા છૂટ જેવાં પગલાં ભરે છે! અમેરિકામાં કહેવાય છે કે ‘નો લંચ ઇઝ ફ્રી’ અર્થાત્ કોઈ ચીજ મફત નથી મળતી.
ભારતમાં એક સમયે દૂધ-છાશથી માંડીને શાકભાજી સહિતની ચીજો મફત મળતી હતી, સંબંધ સાચવવા ભેટમાં અપાતી હતી. શિક્ષક હોય કે ડૉક્ટર, તેને ગામડાંના લોકો આ બધી ચીજો ભેટમાં આપી જતા, હજુ પણ આપી જતા હશે, પરંતુ ‘નો લંચ ઇઝ ફ્રી’ની વિચારસરણી બહુ જ ઝડપથી ઘૂસણખોરી કરતી જાય છે. આધ્યાત્મિકતા પણ હવે વેપલાનું સાધન બની ગયું છે. સાઉદી અરેબિયા જેવો ચુસ્ત દેશ હવે મહિલાઓ માટે છૂટછાટ મૂકી રહ્યો છે. જોકે ભારતના મુસ્લિમોમાં બુરખા, દાઢી, ટોપી સહિતની ચુસ્તતા વધી રહેલી જણાય છે.
બીજી તરફ, અમેરિકા, બ્રિટન સહિતના કહેવાતા વિકસિત દેશોમાં સમયચક્ર ઊંધું ચાલી રહ્યું છે. ઔદ્યોગિક ક્રાંતિ પછી આ દેશોમાં તમામ બંધનો ફગાવી દેવાની વાત ચાલી હતી. ૧૯૯૦ના દાયકામાં રૂઢિવાદી અને પૂર્વ શિક્ષણ પ્રધાન વિલિયમ જે. બેનેટે ‘ઇન્ડૅક્સ ઑફ લીડિંગ કલ્ચરલ ઇન્ડિકેટર્સ’ની રચના કરી હતી. તેમણે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી કે અમેરિકામાં નૈતિક મૂલ્યો અને સામાજિક માળખા તથા વર્તન-મૂલ્યોમાં ઘટાડો થઈ રહ્યો છે. કેટલાંક વર્ષો પછી તેમણે તેમાં કેટલોક સુધારો થયો હોવાનું જણાવ્યું હતું, પરંતુ તેમ છતાં હજુ તેઓ આ પરિવર્તનથી ખાસ ખુશ નથી. અમેરિકાના વ્હાઇટ હાઉસમાં દિવાળી ઉજવાય છે, વૈદિક મંત્રોચ્ચાર થાય છે. સાથે જ વૈશ્વિકીકરણની હવા સામે ‘રાષ્ટ્ર પ્રથમ’ના નારા સાથે સંકોચન આવી રહ્યું છે.
અમેરિકાના ટ્રેડ વૉર શરૂ કરનારા આ પગલાંથી ચીન ઉપરાંત કેનેડા, બ્રાઝિલ, યુરોપીય સંઘ વગેરે પણ ખુશ નથી. જોકે આ ટ્રેડ વૉર માટે માત્ર ડૉનાલ્ડ ટ્રમ્પને દોષ દેવો પણ યોગ્ય નથી. બરાક ઓબામાએ પણ ૨૦૧૬ના વર્ષમાં ચીનમાંથી આયાત થતાં સ્ટીલ પર જકાતમાં ૫૦૦ ટકાનો વધારો કર્યો હતો! અમેરિકાની સરકારો કોઈ પણ હોય, તેમના માટે રાષ્ટ્ર પ્રથમ જ હોય છે. આપણા જેવું નથી કે વૉટ બૅંક અને ફંડ બૅંક (ઉદ્યોગપતિઓ) પ્રથમ હોય. યુરોપીય સંઘ હવે અમેરિકાથી આયાત થતી ચીજો પર જકાતમાં વધારો કરવા ગંભીર વિચારણા કરી રહ્યો છે. બ્રાઝિલ, મેક્સિકો અને જાપાન પણ આવા જ પગલાં અંગે વિચારી રહ્યાં છે. ઇન્ટરનેશનલ મોનિટરી ફંડ (આઈએમએફ) અને વર્લ્ડ ટ્રેડ ઑર્ગેનાઇઝેશન જેવી અમેરિકાની પીઠ્ઠુ ગણાતી સંસ્થાઓએ પણ અમેરિકાને આ પગલા અંગે ફેરવિચારણા કરવા સલાહ આપી છે. અરે! ડૉનાલ્ડ ટ્રમ્પ જે પક્ષના છે તે રિપબ્લિકન પક્ષના કેટલાક નેતાઓએ પણ ટ્રમ્પના આ પગલાની પાછળ ડહાપણ અંગે પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા છે. પરંતુ અમેરિકાનો સ્ટીલ ઉદ્યોગ આનાથી ખુશ છે. વર્ષ ૨૦૦૦થી અમેરિકાના સ્ટીલ ઉદ્યોગની માઠી બેઠી હતી. ઉત્પાદન સતત ઘટતું જતું હતું જેની સીધી અસર કર્મચારીઓ પર પડતી હતી. તેમની છટણી કરવામાં આવતી હતી.
શું આ ટ્રેડ વૉરના પગલે ખરેખર યુદ્ધ થઈ શકે? સંભાવના તો ખરી જ. પૂરેપૂરી. જર જમીન અને જોરુ, ત્રણેય કજિયાના છોરુ. પૈસા માટે તો આજકાલ સગાં સંતાનો પણ માબાપને તરછોડી દે કે રાખે છે. તો આ તો સમગ્ર દેશની વાત છે. ઇતિહાસ કહે છે કે ધંધામાંથી ખરેખર યુદ્ધો પણ થયેલાં છે. ચાહે તે બ્રિટન અને ચીન વચ્ચે લડાયેલાં બે યુદ્ધો હોય કે બ્રિટન અને નેધરલેન્ડ વચ્ચે એશિયામાં મસાલાના ધંધા બાબતે થયેલું યુદ્ધ હોય. અમેરિકામાં બ્રિટનની સામે થયેલી ક્રાંતિ પણ બ્રિટને લાદેલા વેરામાંથી જ થઈ હતી ને? આમેય ભૌગોલિક સંજોગો પણ એવા છે જ જે યુદ્ધની નોબત લાવી શકે. દક્ષિણ ચીન સમુદ્ર પર ચીનની દાદાગીરી, ચીનનું પાકિસ્તાનને સંરક્ષણ, ઉત્તર કોરિયાને ચીનની મદદ અને પીઠબળ વગેરે મુદ્દે અમેરિકા, ભારત જેવા દેશો ચીન સામે છે. તાજેતરમાં અમેરિકાનું નૌ સેના જહાજ વિયેતનામ સામેના યુદ્ધ પછી પ્રથમ વાર વિયેતનામ પહોંચ્યું હતું. ચીને આ અંગે પોતાનો અસંતોષ પણ વ્યક્ત કર્યો છે. તો બીજી તરફ, ડોકલામમાં ચીન હેલિપેડ અને અન્ય આંતરમાળખું બાંધી રહ્યું હોવાનો ભારતનાં સંરક્ષણ પ્રધાન નિર્મલા સીતારમણે સ્વયં સ્વીકાર કર્યો છે.
આગે આગે દેખિયે હોતા હૈ ક્યા!

આ લેખ આપને ગમ્યો? આ વેબસાઇટ પર આવા લેખો વાંચવા મળતા રહે તે માટે સપૉર્ટ કરો.
અહીં ક્લિક કરો.

You may also like

Leave a Comment