Home » આ દિવાળીથી માત્ર લાભનું જ નહીં, શુભનું પણ વિચારીએ

આ દિવાળીથી માત્ર લાભનું જ નહીં, શુભનું પણ વિચારીએ

by Jaywant Pandya

(આ લેખ સંજોગ ન્યૂઝની સત્સંશોધન કૉલમમાં તા.૧૮/૧૦/૧૭ના રોજ પ્રકાશિત થયો.)
આવતીકાલે દિવાળી. ઘર, શેરી અને દુકાનો-સંસ્થાઓ પ્રકાશથી ઝગમગી ઉઠશે. દરેક ઘરની બહાર દીવડાઓ ટમટમતા દેખાશે. તો આંગણામાં કરાયેલી સુંદર મજાની રંગોળી પણ ઘરની સજાવટ કરતી હશે. જો દરેક ઘરની રંગોળીનો અભ્યાસ કરવામાં આવે તો પણ ખ્યાલ આવશે કે રચનાત્મક કુદરતે દરેક ગૃહિણીમાં સર્જનાત્મકતા ઠાંસી-ઠાંસીને ભરેલી છે. એ કહેવાની જરૂર નથી કે મોટા ભાગે રંગોળીઓ ઘરની લક્ષ્મી ગણાતી ગૃહિણીઓ જ કરતી હોય છે.

મૂળ રંગો લાલ, પીળો અને વાદળી જ્યારે અવનવી ડિઝાઇનમાં પૂરાઈને નિખરે છે ત્યારે એ રંગોળીને જોઈને લક્ષ્મીજીને પણ ઘરમાં પધારવાનું મન થયા વગર રહે ખરું? જ્યારે આસો મહિનાના બીજા-ત્રીજા સપ્તાહમાં ઘરને ચોખ્ખું ચણાક કર્યું હોય ત્યારે સહુ કોઈને એ ઘર તરફ આકર્ષણ જાગે, ચાહે તે નાનું ઘર હોય કે મોટું, એનાથી કોઈ ફરક નથી પડતો. માત્ર ભારત નહીં જાપાનમાં પણ સ્વચ્છતામાં પ્રભુતા મનાય છે. અસ્વચ્છતા, ગંદકી એ રાક્ષસ સાથે જોડાયેલું છે તેમ જાપાનીઓ પણ માને છે અને તેઓ તો પોતે ગંદકી ન કરી હોય તો પણ તેને સાફ કરવામાં કોઈ શરમ રાખતા નથી.

ગયા ૨૦૧૪ના ફિફા વિશ્વ કપ વખતે આર્જેન્ટિના સામે ભલે જાપાનની ફૂટબોલ ટીમ હારી ગઈ હોય, પરંતુ જાપાનના દર્શકોએ આખું સ્ટેડિમય સાફ કરીને લોકોનાં હૃદય જીતી લીધાં હતાં. ભારતીય દર્શકો તેમની જગ્યાએ હોત તો શું કરત? ભારતીય ખેલાડીઓનો હુરિયો બોલાવત, પ્લાસ્ટિકની બોટલોનો ઘા કરત અને બીજી ગંદકી કરત તે અલગ!

દિવાળીમાં આપણાં ઘરો પર આપણે શુભ-લાભના પ્રતીકો પણ ચિતરીએ કે સ્ટિકર ચોંટાડીએ છીએ. પરંતુ તેનો અર્થ જાણો છો? ધાર્મિક માન્યતા તો એવી છે કે સ્વસ્તિક એ ગણપતિજીનું પ્રતીક છે, રિદ્ધિ-સિદ્ધિ એ તેમની પત્નીઓ છે અને શુભ-લાભ એ ગણપતિજીના પુત્રો છે. શુભ વગર લાભ આવતો નથી અને આવે તો પણ ટકતો નથી. આખી કથાનો ભાવ એટલો છે કે, ઑગસ્ટ આસપાસ વિસર્જનના દેવ શંકર ભગવાનની ઉપાસના પછી સપ્ટેમ્બર આસપાસ આવતી (હિન્દુ પંચાંગ મુજબ ભાદ્રપદની ચતુર્થી) ગણેશ ચતુર્થીથી નવાં કાર્યના શ્રી ગણેશ કરવા તેમની ઉપાસના કરવાની. નવા કાર્ય માટે દુનિયાનું ઝીણી નજરે નિરીક્ષણ કરતી ગણપતિજી જેવી આંખો, દુનિયાને ધીરજથી સાંભળવા માટે સૂપડા જેવા કાન, કોઈ પણ રહસ્યને સાચવી રાખતું મોટું પેટ અને ઉંદર જેવા ચંચળ મન પર કાબૂ કરી સવારી આટલું જોઈએ. અને એ ગણપતિજીની જેમ માતાપિતાની આસો મહિનામાં ભક્તિ કરો (મર્ડરના કહો ના કહો કે જિસ્મના જાદુ હૈ નશા હૈ જેવાં ગીતો પર નાચો એ ભક્તિ નથી) તો દિવાળીમાં લક્ષ્મીજી આવે. અને તે માટે પણ શુભ-લાભ તો જરૂરી છે જ. નકરા લાભથી ન ચાલે.

આજનો ભૌતિક યુગ લાભનું જ વિચારવા પ્રેરે તે સ્વાભાવિક છે, પરંતુ દિવાળીના તહેવારો શુભ તરફ પણ એટલું જ ધ્યાન આકર્ષે છે. મારો લાભ શેમાં છે, મને શેમાંથી લાભ છે, તેવા વિચારોની સાથે મારું શુભ શું છે, શેમાં છુપાયેલું છે તે પણ વિચારવું જોઈએ. આજે દુનિયા વધુ ને વધુ એકલપટી થઈ રહી છે. પહેલાં ટ્રેનમાં જતા કે બસમાં જતાં તો પરિચય કેળવી લેતા. આખે આખો બાયોડેટા જાણવા મળતો અને ભલું હોય તો કોઈક ને કોઈક રીતે સંબંધ પણ શોધી કઢાતો. તમારા મામાના સાઢુભાઈ તો અમારા ગામના, લે તો તો તમે અમારા ભાણેજ થાવ. એટલું જ નહીં, પણ પોતે નાસ્તો કરતા હોય તો સામેવાળા પ્રવાસીને અચૂક આપે. આજે આ ભાવના લુપ્ત થઈ ગઈ છે. મોટાં શહેરોમાં તો ફ્લેટમાં બાજુમાં કોણ રહે છે, શું કરે છે, કુટુંબમાં કોણ છે તે પણ ખબર નથી હોતી. જો આવું કોઈ પૂછવા જાય તો તેને પંચાત ગણવામાં આવે છે અને વેવલાઓ તો ચાંપલી ભાષામાં આ અમારી પ્રાઇવસીનો ભંગ છે તેવું કહે છે. હા, હદ બહારની અને કુથલી કરવાના ઈરાદાથી કરાતી પંચાત અસ્વીકાર્ય જ છે, પરંતુ સારા ઈરાદાથી જો પૂછપરછ થાય તો તેમાં કોઈ વાંધો ન હોવો જોઈએ.

થોડા સમય પહેલાં વૉટ્સએપ પર એક સરસ ફૉટો તેમજ કૅપ્શન જોવા મળેલું. ગામને પાદર કેટલાક વૃદ્ધો બેઠા છે અને ફૉટો કૅપ્શન હતું- જૂના જમાનાના સી.સી.ટી.વી. કેમેરા. જે કોના ઘરે કોણ આવ્યું ને કોણ ગયું, કોણ ગામમાં માંદું છે અને કોના ઘર પાસે કૂતરી વિંયાઈ ત્યાં સુધીની જાણકારી રાખતા. હવે તો કેટલાંક શહેરોમાં એડ્રેસ પૂછો તો મોઢું ફેરવી જવાની ઘટના બને છે. અમરેલી સહિતના સૌરાષ્ટ્રમાં તો એડ્રેસ પૂછ્યું હોય તો ઘર સુધી સાથે આવે તેવું બને. ના, એવું નથી કે નવરા છે એટલે આવું કરે છે. સૌરાષ્ટ્રમાં નવરા કોઈ નથી. દરેક પાસે પર્યાપ્ત પ્રવૃત્તિ છે. હા, કેટલાક પાનના ગલ્લે ટાઇમપાસ કરતા હશે. કેટલાક ઓટલા ભાંગતા હશે, પરંતુ મોટા ભાગના પાસે કામનો કોઈ પાર નથી. બને કે તે બધા સમાજ જેને આજે જરૂરી માને છે તે અર્થોપાર્જન માટે નહીં પણ હોય, સમાજસેવા માટેનાં કામો હશે.

અને એટલે જ કહેવાનું મન થાય કે સૌરાષ્ટ્રની આગવી સંસ્કૃતિને જાળવી રાખજો. અત્યારે પૈસા કમાવો અને જલસા કરોનો સ્વાઇન ફ્લુથી પણ ખતરનાક વાઇરસ ઝડપથી પ્રસરી રહ્યો છે. પૈસા કમાવવા અને જલસા કરવા પણ જરૂરી છે, પરંતુ સૌરાષ્ટ્રની જે આગવી ઓળખ છે- ધર્મ, સેવા, પરોણાગત, લજ્જા, મર્યાદા, ચમચાગીરી નહીં, પણ સત્ય માટેની લડત, તેને જાળવી રાખજો, એટલું જ નહીં, પરંતુ જો રખે ને નોકરી-ધંધા માટે સૌરાષ્ટ્રની બહાર જવાનું થાય તો તેને ત્યાં પણ સુવાસની જેમ ફેલાવજો.

આ નૂતન વર્ષે બીજો એક સંકલ્પ પણ લેવા જેવો છે. તે એ કે બને તેટલી ભારતીયતા અપનાવીશું. જન્મદિવસ હોય કે અન્ય કોઈ પ્રસંગ, મીણબત્તીને ફૂંક મારીને ઓલવી નાખી અંધારુ કરવાના બદલે દીપ પ્રાગટ્ય કરીશું. કેક ચોપડીને મોઢું ગંદુ કરવાના બદલે, લાડુ કે અન્ય કોઈ મીઠાઈથી મોઢું મીઠું કરીશું. વારેતહેવારે માતાપિતાને અને વડીલોને પગે (ઘૂંટણે નહીં) સ્પર્શીને તેમના આશીર્વાદ જરૂર લઈશું. આ રીતે કરવામાં એક આખું ચક્ર- એક આખી સર્કિટ પૂરી થતી હોય છે. જરા ચિત્રની કલ્પના કરજો. તમે પગે લાગો, તમારા હાથ વડીલોના પગને સ્પર્શે ત્યારે વડીલોના હાથ તમારા માથાને સ્પર્શે છે. આમ, વડીલોમાંથી ઊર્જા, શુભ તરંગો તમારા શરીરમાં પ્રવેશે છે. આ કદાચ વિજ્ઞાને હજુ સાબિત નથી કર્યું, પરંતુ વિજ્ઞાને તો એવી ઘણી બધી ચીજો પાછળથી સ્વીકારી જે પહેલાં ઋષિ-મુનીઓ કહી ગયા. પૃથ્વી સૂર્યની આસપાસ ફરે છે તેવું વિજ્ઞાને કહ્યું તે પહેલાં આપણાં પુરાણોમાં કહેવાયેલું. આનો અર્થ એ નથી કે વિજ્ઞાન સાબિત કરે તે પછી જ માનવું.

આ ઉપરાંત આવા કોઈ પ્રસંગે ગાયને ઘાસ નીરીએ, વંચિત વર્ગના લોકોને ઘરે બોલાવી ચા-પાણી- નાસ્તો કરાવીએ-જમાડીએ. અથવા તેમને ત્યાં જઈને ચા-પાણી કરીએ. અને હા, મંદિરે અચૂક જઈએ અને મંદિરે જતી વખતે ધ્યાન રાખીએ કે જેમ લગ્નમાં ચોક્કસ પ્રકારનાં વસ્ત્રો પહેરીએ, મરણમાં ચોક્કસ પ્રકારનાં કપડાં પહેરીએ, કૉર્પોરેટ મીટિંગમાં ચોક્કસ પ્રકારનાં સૂટ-બૂટ પહેરીએ તેમ મંદિરે જવું હોય તો ટીશર્ટ, બરમૂડા, ચડ્ડીમાં ન જવાય. જગતનિયંતાને મળવા શું કોઈ પણ ડ્રેસમાં જશું? મંદિર એ પ્રચંડ ઊર્જાનાં કેન્દ્રો છે. ત્યાં કોઈ પણ વસ્ત્રોમાં કે કોઈ પણ અપવિત્ર અવસ્થામાં જવાથી તેની અવળી અસર થઈ શકે. એટલે જ પૂજાપાઠના પણ આસનો, હાથમાં દર્ભની વીંટી, રેશમી અથવા સુતરાઉ વસ્ત્રો પાછળ ચોક્કસ વૈજ્ઞાનિક કારણો છે. વિશ્વમાં વીજચુંબકીય તરંગો મહત્ત્વનો ભાગ ભજવે છે. ટીવી, વિડિયો, મોબાઇલ ફોન, વાઇફાઇ વગેરે આ તરંગો વગર કંઈ નથી. અને ઘરે કે મંદિરે પૂજાપાઠ, મંદિરમાં દર્શન કરતી વખતે આવા તરંગો નીકળે તો તેની ઊર્જાને રેશમી વસ્ત્રો પોતાની તરફ આકર્ષીને સંગ્રહી શકે છે.

આપણી તકલીફ શું છે કે આપણને વિદેશી લેખકના ઉદાહરણ દઈએ તો વાત વધુ ગળે ઉતરે. જિમ બર્જ નામના એક લેખકે તેમના પુસ્તક ‘પ્રેયર, ક્વૉન્ટમ ફિઝિક્સ એન્ડ હૉટલ મેટ્રેસીસ’ પુસ્તકમાં બહુ સારું ઉદાહરણ આપ્યું છે- આ મંદિર, પૂજાપાઠ વગેરેને સમજવાનું. તેમણે લખ્યું છે, “જો હું મોટા શહેરમાં હોઉં, તો હર હંમેશ હજારો લોકો એકબીજા સાથે મોબાઇલ ફૉનથી વાતો કરતા હશે અને તે તરંગો મારા શરીરમાંથી નીકળતા હશે, પરંતુ મારો ફોન તે પકડતો નથી. હું તો માત્ર તે જ તરંગોને પકડી શકું છું અને તેને સમજી શકું છું જેના માટે મારી પાસે યોગ્ય ડિવાઇસ છે.” ભગવાનના તરંગો પકડવા હોય તો ગમે તે ડિવાઇસ ન ચાલે. તેના માટે વર્ષોના પ્રેક્ટિકલ એક્સપેરિમેન્ટ કર્યા પછી સાયન્ટિસ્ટોને પણ ટક્કર મારે તેવા ઋષિ-મુનિઓએ કહેલી રીતભાત અપનાવવી પડે.

નૂતન વર્ષાભિનંદન.

You may also like

Leave a Comment

Your donation can help this website keep running. Please donate from ₹ 10 to whatever you want.