Home » યુવાનો, વેપારીઓ, પત્રકારો અને હડતાળિયા નેતાઓને સરદાર કેવી રીતે સંભાળતા?

યુવાનો, વેપારીઓ, પત્રકારો અને હડતાળિયા નેતાઓને સરદાર કેવી રીતે સંભાળતા?

by Jaywant Pandya

(વિચાર વલોણું કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ,  દિ.૨૮/૧૦/૧૮)

“દુનિયાભર કે લોગોં મેં જિતના ઇલમ હૈ ઉસસે જ્યાદા હમારે લોગ મેં વિદ્યમાન હૈ. લેકિન હમ સંગઠિત ચલ નહીં સકતે હૈં. વ્યક્તિગત અલગ-અલગ અપની રાય રખતેં હૈં. વો નહીં કરના ચાહિએ. હમેં સમાજ કો સંગઠિત કરના ચાહિએ. તો વો ચીજ કરને કે લિયે પહેલે તો હમારે ..આજ કોઈ ભી ઝઘડા કા કામ હો, ફિસાદ કા કામ હો, ટંટા કા કામ હો, છોડ દેના ચાહિએ. પાંચ સાલ કામ કર લો. ઔર હમ લોગ તો અબ બુઢ્ઢે હુએ. હમારા કામ તો સિર્ફ ગુલામી મેં સે છુડાના થા. વો તો પૂરા હો ગયા. લેકિન ઉઠાને કે લિયે નૌજવાન તૈયાર ન હો તો ફિર બહોત મુશ્કિલ હો જાયેગી. તો, યે નહીં હૈ કિ હમારે નૌજવાનોં મેં દિમાગ નહીં હૈ. દિમાગ તો બહોત હૈ. તેજ હૈ. જ્યાદા તેજ હો ગયા હૈ. ઈસસે મુસીબત હોતી હૈ. જિતના હોના ચાહિએ તેજ, ઉસસે જ્યાદા હો જાતા હૈ.

તો, હર ચીજ મેં હમ એક પ્રકાર કી સબ કી ગલતી નિકાલને કા હમારા દિમાગ આગે ચલતા હૈ. તો એક ક્રિટિકલ દૃષ્ટિ હમને બનાયી હૈ કિ હર ચીજ કી ચેષ્ટા કરની, ટીકા કરની, ટીપ્પણ કરના ઉસ કે ઉપર…લેકિન હમેં પ્રેક્ટિકલ ચીજ, કોઈ વ્યવહારુ ચીજ કરની હો તો ફિર કિતાબ દેખતેં હૈં, કિતાબ મેં કયા લિખા હૈ…ઉસસે કામ નહીં હોગા…વો તો હાથ પૈર ચલાને કી બાત હૈ.

તો જો વેપારી લોગ, જો ધનિક લોગ હૈ, ઉનકે સાથ, હમેં યે જો ઇનકે પાસ ઇલમ હૈ, વો ઇલમ હમેં લેના પડેગા, ઔર ઉનકા સાથ લેના પડેગા કિ તુમ આઓ ભાઈ, મુલક તુમ્હારા હૈ. ઔર મુલક મેં આજ તો બહોત મૈદાન પડા હૈ…ઉસ મેં જિતના કામ આપ કરો, પરદેશિયોં કે સમય મેં જિતના કરતે થે ઉસસે જ્યાદા કરને કા મૌકા આપ કો મિલેગા. વો હમસે ડરતે હૈ. હમારા ઉસ પે ભરોસા નહીં હૈ. હમ ઉનકા ભરોસા નહીં કરતે. ઇસસે કામ નહીં ચલેગા. ઉનકા… એકદૂસરે કા વિશ્વાસ પૈદા કરના ચાહિએ…તબ કામ ચલતા હૈ..

તો, મઝદૂરો કા ધનિકો કે સાથ ઝઘડા…ઔર લોગ હૈ વો આપસ મેં ઝઘડા કરે…પ્રાંત-પ્રાંત કા ઝઘડા હૈ…એમ… ઇસ તરહ સે આપસ મેં સબ ઝઘડા કરતા રહે…તો હમારા કામ યે હૈ કિ હમ હિન્દુસ્તાન કે કોઈ ભી પ્રાંત મેં પડે હૈ…હમ હિન્દુસ્તાની હૈ…ઔર હમારા પ્રથમ કર્તવ્ય  હિન્દુસ્તાન કી હિફાઝત..હિન્દુસ્તાન કી રક્ષા ઔર હિન્દુસ્તાન કી આઝાદી કો …ઉસ કી અચ્છી તરહ સે…શોભે દીપે…ઇસ તરહ સે બનાના…ઇસ તરહ સે બનાના કે સબ કો સાથ લે કે …ઐસે રાષ્ટ્ર કે પર્વ પર જો પહેલે હમ આઝાદ થે, જો ખુશાલી થી…ઉસી પ્રકાર કી ખુશાલી કો …ઉસ પ્રકાર મુલક કો ઉઠાના હૈ…મિલઝુલ કે કામ કરના હૈ..”

આ ભાષણ આજે જેમનો જન્મદિન છે તે સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલનું છે. રાષ્ટ્રીય એકતા દિવસના રૂપમાં આ દિવસ ઉજવાય છે. સ્વતંત્રતા પછીના બે મહિનામાં તેમણે ૧૨ ઑક્ટોબર ૧૯૪૭ના રોજ દશેરાના તહેવારના ઉપલક્ષ્યમાં ભાષણ આપેલું તેમાં પાંચ વાત મહત્ત્વની છે.

  • એક. વિશ્વ ભરના લોકોમાં જે પ્રતિભા-ટેલન્ટ (સરદારસાહેબે તેના માટે ઇલમ શબ્દ વાપર્યો છે) તેના કરતાં વધુ પ્રતિભા આપણા લોકોમાં છે. પરંતુ આપણે લોકો સંગઠિત નથી રહી શકતા. ભારતના લોકોની આ મોટી તકલીફ સદીઓથી રહી છે. વાદવિવાદ છોડી દેવો જોઈએ.
  • બે. યુવાનોમાં જરૂર કરતાં વધુ બુદ્ધિ છે. તેથી જ મુસીબત થાય છે. દરેક વાતને નેગેટિવ લેવામાં આવે છે. દરેક વાતની ટીકા કરવી, ટીપ્પણી કરવી અને વ્યવહારુ ચીજ હોય તો પુસ્તક જુએ છે. (આજનો યુવાન ગૂગલ કરે છે. ગૂગલમાં કંઈ ખોટું નથી પરંતુ) તેના માટે હાથપગ ચલાવવા જોઈએ. મહેનત કરવી જોઈએ. પરિશ્રમ કરવો જોઈએ.
  • ત્રણ. ધનિક લોકોના વિરોધી ન બનો. પહેલાં સામ્યવાદીઓ અને અત્યારે કૉંગ્રેસ અધ્યક્ષ રાહુલ ગાંધી ઉદ્યોગપતિઓની પાછળ પડી ગયા છે. સરદારસાહેબ કહે છે કે ધનિકો પાસે જે પ્રતિભા છે, તે જોઈ તેમને કહેવું જોઈએ કે આજે તમારી સમક્ષ ખુલ્લું મેદાન છે. પરદેશીઓના સમયમાં તમે જેટલું કામ કરતા હતા તેથી વધુ કરો.
  • ચાર. પરંતુ ધનિકો અને મજૂરો એકબીજાનો ભરોસો કરતા નથી. એ સિવાયના વર્ગોમાં (આજે જોઈએ, તો નારીવાદ-ફેમિનિઝમના નામે પુરુષો અને સ્ત્રીઓ વચ્ચે વર્ગવિગ્રહ પ્રકારનું વાતાવરણ ઊભું કરવા પ્રયાસો થઈ રહ્યા છે.) પણ ઝઘડા ચાલે છે. પ્રાંત-પ્રાંતના ઝઘડા થઈ રહ્યા છે. (ગુજરાતમાં ગુજરાતી વિરુદ્ધ પરપ્રાંતીય પ્રકારનું વાતાવરણ ઊભું કરવા પ્રયાસ કરાયો પરંતુ તેને સરકારે અને શાણા ગુજરાતીઓએ નિષ્ફળ બનાવ્યો.)
  • અને પાંચ. આપણે સૌથી પહેલા હિન્દુસ્તાની છીએ. આ હિન્દુસ્તાનની આપણે સુરક્ષા કરવાની છે. અને ગુલામી પહેલાં જેવું ‘સોને કી ચીડિયા’ હતું તેવું રાષ્ટ્ર ફરીથી બનાવવાનું છે.

સરદાર સ્પષ્ટ અને નિર્ભીક વક્તા હતા, પરંતુ સારા વક્તા હતા તેવો ઉલ્લેખ નથી આવતો. ઉપરોક્ત ભાષણ સાંભળતા આ જ છાપ ઊભી થશે. ઘણા તો ગુજરાતી શબ્દો છે. જો આજની તારીખમાં તેઓ હયાત હોત તો પત્રકારોથી માંડીને સામાન્ય જનતાનો એક વર્ગ તેમની હિન્દીની મજાક ઉડાવત. આપણા કેટલાક ગુજરાતી નેતાઓને બાવા હિન્દી બોલે છે ત્યારે તેમની મજાક ઉડાવાય છે તેમ જ. હિન્દી ફિલ્મોમાં ગુજરાતીઓની હિન્દીની મજાક ઉડાવાય છે તેમ જ. પરંતુ શું બીજાં રાજ્યોના નેતાઓ કે લોકો શું શુદ્ધ હિન્દી બોલે છે? અરે, લાલુપ્રસાદ યાદવ જેવા બિહારી પણ શુદ્ધ હિન્દી નથી બોલતા. પરંતુ ગુજરાતીઓની મજાક ઉડાવવી એ ફૅશન બની ગઈ છે.

સરદાર પટેલના વખતે પણ નેગેટિવ થિંકિંગ બહુ જ હતું. દરેક વાતને નેગેટિવ દૃષ્ટિકોણથી જ જોવાતી હશે. શાસકમાં એક ગુણ બહુ જરૂરી છે. તેમણે પૉઝિટિવિટી ફેલાવવી પડે. લોકોનું મનોબળ વધારવું પડે. મનમોહન સરકારમાં સારાં કામ નહોતાં થયાં તેવું નથી, આરટીઆઈ, આરટીઇ, ખાદ્ય સુરક્ષા ધારો વગેરે ઘણાં સારાં કામો થયાં પરંતુ એ સરકારમાં મનમોહનસિંહજીથી માંડીને કોઈ એવા નેતા નહોતા જે જનતાનું મનોબળ વધારી શકે. જનતા સમક્ષ પૉઝિટિવિટી લઈને જાય. નરેન્દ્ર મોદી એટલે જ પત્રકારોની ટીકા છતાં ‘મન કી બાત’ કરે છે અને તેમાં લોકોના પૉઝિટિવ કિસ્સા વહેંચે છે. ઇવન, અટલ સરકારમાં પણ આ કામ નહોતું થતું. તેથી જ બીજી વાર ન આવી.

સાઉદી અરેબિયાના જેદ્દાહમાં ભારતના રાજદૂત રહી ચૂકેલા પ્રૉ. અબ્દુલ માજિદ ખાને ‘લાઇફ એન્ડ સ્પીચીસ ઑફ સરદાર પટેલ’ નામનું પુસ્તક લખ્યું છે. તેમાં સરદારના અનેક કિસ્સાઓ છે. સરદાર નાનપણથી જ શિસ્તમાં માનતા હતા અને સાથે જ અન્યાય સામે વિદ્રોહ કરી બેસતા હતા. (પરંતુ આ વિદ્રોહની માત્રા રાષ્ટ્રની વાત આવે ત્યારે શૂન્ય થઈ જતી હતી જે પ્રથમ વડા પ્રધાન તરીકે ગાંધીજીએ સરદાર ચૂંટાઈને આવ્યા છતાં જવાહરલાલ નહેરુની પસંદગી કરી ત્યારે દેશે જોયું છે.)

સરદાર શાળામાં ભણતા હતા ત્યારની વાત છે. એક દિવસ નડિયાદની શાળામાં તેમના શિક્ષક શ્રી અગ્રવાલ વર્ગખંડમાં નહોતા આવ્યા. સરદારની છાપ કડક, સખ્ત વ્યક્તિની છે, તેથી આ કલ્પના પણ ન થઈ શકે તેવી વાત છે. શિક્ષક મોડા આવ્યા એટલે વિદ્યાર્થી વલ્લભ ઊભો થઈ ગીત ગાવા લાગ્યો! આખો વર્ગ તેમની સાથે ગીત ગાવા લાગ્યો. શિક્ષકે આવીને જોયું તો લાલઘૂમ થઈ ગયા. વલ્લભે ઊભા થઈ કહ્યું, “સાહેબ, તમે અહીં અમને ભણાવવા આવવાના બદલે ઑફિસમાં ગપ્પાં મારતા હતા. તમને અમને ખીજાવાનો કયો અધિકાર છે? વર્ગખંડમાં કોઈ ન હોય અને અમારી પાસે કોઈ કામ ન હોય ત્યારે અમે ગીત ગાઈએ તેમાં ખોટું શું?”

આ સાંભળી શિક્ષક વધુ ખીજાયા. તેમણે વલ્લભને વર્ગખંડમાંથી બહાર કાઢી મૂક્યો. પણ આ શું? તેમની સાથે આખો વર્ગ ખાલી થઈ ગયો. શિક્ષકે હેડમાસ્ટરને આ વાત કરી અને કહ્યું કે વલ્લભ માફી માગે. વલ્લભ કહે, “માફી શેની? ઉલટું શિક્ષકે માફી માગવી જોઈએ.”

બીજા એક કિસ્સામાં વલ્લભને ખબર પડી કે તેમના શિક્ષક પાઠ્યપુસ્તકોનું વેચાણ કાળાબજારમાં કરી રહ્યા છે ત્યારે તેમણે ચેતવણી આપેલી. પરંતુ તે બહેરા કાને પડી. તો તેમણે છ દિવસની હડતાળ પાડેલી અને શિક્ષકને દંડ અપાવેલો!

સરદારમાં ગાંધીજીને પણ સાચું કહેવાની શક્તિ હતી (અને તેથી જ કદાચ સ્વતંત્રતા પછી તેઓ સમગ્ર કૉંગ્રેસની સમિતિઓની પસંદ હતા, પરંતુ ગાંધીજીની નહીં.) એક વાર ગાંધીજીએ આમરણ ઉપવાસ આદર્યા. તેમણે સરદાર તરફ જોઈ કહ્યું, “હું તમને પણ ઉપવાસની અનુમતિ આપું છું.” સરદારે તરત જ રોકડું પરખાવ્યું, “હું શા માટે ઉપવાસ કરું? જો હું ઉપવાસ કરીશ તો લોકો મને મરવા દેશે. તેઓ તમારા મિત્રો છે અને તમારા ઉપવાસ તોડાવવા તેઓ ગમે તે કરી છૂટશે, મારા માટે નહીં.”

‘કલેક્ટેડ વર્ક્સ ઑફ સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ, વૉલ્યૂમ XI’ના મુખ્ય સંપાદક ડૉ. પી. એમ. ચોપરા મુજબ, સરદાર પટેલે બંધારણ ઘડવાની સમિતિના સભ્યોની પસંદગીમાં મહત્ત્વની ભૂમિકા નિભાવી હતી. મૂળભૂત અધિકારો, વડા પ્રધાનની ભૂમિકા, રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણી પ્રક્રિયા અને કાશ્મીર સહિત અનેક મુદ્દે તેમણે કોઈ જાતના ડર વગર નહેરુનો વિરોધ કરેલો. સરદારે સંવિધાન સભા પર એટલું વર્ચસ્વ જમાવેલું કે જે બંધારણ બન્યું તે તેમની છાપ સાથેનું હતું. ડૉ. પી. એમ. ચોપરા તો તેને ‘પટેલનું બંધારણ’ કહે છે. તેમણે લઘુમતીને અલગ ઇલેક્ટૉરેટ (મતદાન) અને અનામત બેઠકની માગણી પણ તેમણે ફગાવી દીધેલી.

તેઓ તડ ને ફડ કરવામાં માનતા હતા. એટલે જ નહેરુથી માંડીને સરોજિની નાયડુ સુધીનાને તેઓ ખૂંચતા હતા. સરોજિની નાયડુએ સરદારની મજાક ઉડાવતા કહેલું, “The only culture he knows is agriculture.” (સરદાર માત્ર એક જ સંસ્કૃતિ વિશે જાણે છે અને તે છે ખેતીની સંસ્કૃતિ). ૧૯૪૬માં જ્યારે કૉંગ્રેસ વચગાળાની સરકારમાં જોડાઈ ત્યારે મુંબઈમાં બસ કપંની ‘બેસ્ટ’ના જી. સી. મહેતાના નેતૃત્વમાં સમાજવાદી નેતાઓએ હડતાળ પાડી. ચાર સપ્તાહ સુધી બસ અને ટ્રામ વ્યવહાર ઠપ. સરદાર પટેલ ત્યાં પહોંચી ગયા અને પ્રવચન કર્યું.

“આ બૅસ્ટની હડતાળ જુઓ. આ સમાજવાદીઓ એવું માને છે કે તેઓ આવી રીતે સત્તા પર કબજો જમાવી શકશે. પરંતુ હું તેમને બહુ દોષ નથી દેતો. હું તો તમને નાગરિકોને દોષ દઉં છું. તમે કેમ હડતાળ ચાલુ રહેવા દીધી? અને આ માણસ જુઓ જે હડતાળનું નેતૃત્વ કરી રહ્યો છે. આ નેતાઓ એમ માને છે કે તેઓ બધી બાબતો વિશે બધું જ જાણે છે. હું તમને એક વાત કહું? હું જ્યારે રાજકારણમાં પ્રવેશ્યો ત્યારે શ્રી જી. સી. મહેતાનો જન્મ પણ નહોતો થયો!”

અને હડતાળનો અંત આવી ગયો!

પત્રકારોને પણ તડ ને ફડ કહેવાની પણ તેમની ટેવ હતી. (એટલે જ કૉન્વેન્ટિયા, કાળા અંગ્રેજ મિડિયાને ‘દેશી’ સરદાર અને સરદાર જેવા લોકો હંમેશાં ઓછા પસંદ આવે છે.) મુંબઈમાં એક પત્રકાર પરિષદ હતી. એક પીઢ પત્રકારે સરદારને વિનંતી કરી, “સર, કોઈ પ્રશ્નોની રાહ જોવાના બદલે તમે આજના સળગતા પ્રશ્નો વિશે એક નિવેદન કરી દો તો તમારો આભાર.”

સરદારે નમ્ર સૂરમાં કહ્યું, “મને આનંદ છે કે મુંબઈનું પ્રેસ અહીં મોટી સંખ્યામાં હાજર છે. મને આશા છે કે મુંબઈના પ્રેસની સંખ્યા વધતી જશે.”

અને પછી તેમણે કહ્યું, “મને આશા છે કે આ જેન્ટલમેનને જે નિવેદન જોઈતું હતું તે મળી ગયું હશે.”

આ હતા સરદાર!

આ લેખ આપને ગમ્યો? આ વેબસાઇટ પર આવા લેખો વાંચવા મળતા રહે તે માટે સપૉર્ટ કરો.
અહીં ક્લિક કરો.

You may also like

Leave a Comment