Home » ‘કોઠારી બંધુઓ અમર રહે’ના નારા આકાશમાં ગૂંજી રહ્યા હતા…

‘કોઠારી બંધુઓ અમર રહે’ના નારા આકાશમાં ગૂંજી રહ્યા હતા…

by Jaywant Pandya

સબ હેડિંગ: પરિસરનાં તાળાં ખોલવાનો આદેશ આપનાર જજ કે. એમ. પાંડેનું હાઇ કૉર્ટના જજ તરીકેનું પ્રમૉશન કૉંગ્રેસ અને મુલાયમે અટકાવી રાખ્યું. આ જજે આપેલા ચુકાદા વખતે એક કપિરાજની હાજરી પણ રહસ્યમય રહી. કૉર્ટમાં હાજર કપિરાજે જજ સુરક્ષિત રીતે ઘરે પહોંચી ગયા પછીથી વિદાય લીધી અને તે પછી તે ક્યાં ગયા તે કોઈને ખ્યાલ નથી.

(વિચારવલોણું કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, દિ.૦૧/૧૨/૧૯)

(ગતાંકથી આગળ)

આ આખા ઘટનાક્રમમાં વચ્ચે એક વાત રહી ગઈ અને તે એ કે રામ મંદિરનો શિલાન્યાસ તો રાજીવ ગાંધી વડા પ્રધાન હતા ત્યારે થયો હતો. તો પછી કેમ ત્યાં મંદિર ન બન્યું? તેનું કારણ એ હતું કે વિરોધીઓ પ્રયાગરાજ ન્યાયાલય પહોંચી ગયા હતા અને તેણે ૧૪ ઑગસ્ટ ૧૯૮૯ના રોજ યથાવત્ સ્થિતિ રાખવા આદેશ આપી દીધો હતો. પણ શાહબાનો કેસ પછી મુસ્લિમ તુષ્ટિકરણથી નારાજ હિન્દુઓને રાજી રાખવા રાજીવ ગાંધીએ વિવાદિત સ્થળ પાસે ૯ નવેમ્બર ૧૯૮૯ના રોજ શિલાન્યાસ કરવા અનુમતિ આપી દીધી. (યોગાનુયોગ, સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયનો હમણાં જે ચુકાદો આવ્યો તે તારીખ પણ ૯ નવેમ્બર જ હતી. બરાબર ત્રીસ વર્ષે ચુકાદો આવ્યો!) હિન્દુઓ જે કાચા રહે છે તે દસ્તાવેજીકરણ, ફિલ્મીકરણ અને કાનૂની લડાઈમાં. એટલે શિલાન્યાસ થવા છતાં મંદિર બનવાની વાત ફરી ઘોંચમાં પડી ગઈ હતી.

બીજી એક વાત એ કે હિન્દુવાદીને ઠેરઠેર કેટલું હેરાન થવું પડે છે તે જુઓ. રામજન્મભૂમિ પરિસરનાં તાળાં ખોલવાના આદેશ આપવાના કારણે ન્યાયાધીશ કે. એમ. પાંડેનું પ્રયાગરાજ ઉચ્ચ ન્યાયાલયમાં પ્રમૉશન ન કરાયું. પાંડેજીએ પોતાના પુસ્તક ‘વૉઇસ ઑફ કૉન્સિયન્સ’માં લખ્યું છે કે ૧૯૮૭માં ઉચ્ચ ન્યાયાલયના ન્યાયાધીશ બનાવવા માટે અનેક ન્યાયાધીશોનાં નામો સાથે તેમનું નામ પણ પ્રયાગરાજ ઉચ્ચ ન્યાયાલયે મોકલ્યું હતું, પરંતુ ૫ ડિસેમ્બર ૧૯૮૯ સુધી મુખ્ય પ્રધાન રહેલા નારાયણદત્ત તિવારી (એ જ પેલા ‘ડીએનએ’ ટેસ્ટવાળા-રંગીલા)એ તેમના નામની ભલામણ કેન્દ્ર સરકાર અને સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયને ન કરી. ત્રણ વર્ષ સુધી તેમની ફાઇલ દબાયેલી રહી. તે વખતના સીજેએમ સી. ડી. રાયના કહેવા પ્રમાણે, આટલાં વર્ષો સુધી ફાઇલ દબાયેલી રહેવાના કારણે પાંડેજી વ્યથિત હતા. તેમને લાગતું હતું કે તેમની કારકિર્દી સમાપ્ત થઈ ગઈ.

૫ ડિસેમ્બર ૧૯૮૯ના રોજ મુલાયમસિંહ મુખ્ય પ્રધાન બન્યા એટલે પાંડેજીને વળી આશાનું કિરણ જાગ્યું. પરંતુ કેટલાક દિવસો પછી મુલાયમસિંહે તેમની ફાઇલને જ અસ્વીકારી દીધી! સી. ડી. રાયના કહેવા પ્રમાણે, રામજન્મભૂમિનાં તાળાં ખોલવાની સજા ન્યાયાધીશ પાંડેજીને મળી હતી.

અને આ જ સેક્યુલર ઇકો સિસ્ટમ, અયોધ્યામાં રામમંદિર મુદ્દે હિન્દુઓના પક્ષમાં ચુકાદો આવતાં અને મહારાષ્ટ્રમાં બહુમતી પુરવાર કરવા માટેની અરજીમાં બે દિવસ લાગ્યા તો સર્વોચ્ચ ન્યાયાલય પર આક્ષેપો કરવા લાગી હતી!

બીજી એક રસપ્રદ વાત ન્યાયાધીશ પાંડેજી સાથે એ બની હતી કે જે દિવસે તેમણે તાળાં ખોલવાનો આદેશ આપવાનો હતો, તે દિવસે કાર્યવાહી શરૂ થવા પહેલાં એક વાનર અદાલતમાં લાગતા તિરંગા ઝંડાને પકડીને ઊભો હતો. જ્યારે પાંડેજી ન્યાયાલયમાં દાખલ થયા તો તેમની નજર તેના પર પડી. તેને ભગાવવાનો પ્રયાસ પણ થયો. પરંતુ તે વાનર ત્યાં જ ઝંડો પકડીને ઊભો રહ્યો.

સાંજે ૪.૪૦ વાગે જ્યારે પાંડેજીએ આદેશ આપ્યો તે પછી તે વાનરને ત્યાંથી જતો લોકોએ જોયો. પરંતુ તે ક્યાં ગયો તે કોઈને ખબર ન પડી. જોકે પાંડેજી જ્યારે પોતાના ઘરે પહોંચ્યા ત્યારે તેમને તે વાનર તેમના ઘરના દ્વારમંડપમાં બેઠો હતો. આ જોઈને લોકોના આશ્ચર્યનો પાર ન રહ્યો. લોકોના મોઢે વાત વહેતી થઈ કે તે નક્કી હનુમાનજી હોવા જોઈએ. જોકે પાંડેજી ન્યાયાલયથી પોતાના ઘરે હેમખેમ પહોંચ્યા તે જોઈને તે કપિરાજ ત્યાંથી ચાલ્યા ગયા અને તેને પછી કોઈએ ક્યારેય જોયા નહીં! સ્થાનિક લોકોનું કહેવું છે કે તે વાનરને ખાતરી થઈ કે જજસાહેબ સુરક્ષિત ઘરે પહોંચ્યા છે, પછી જ તે ચાલ્યો ગયો.

તો, ૨૩-૨૪ જૂન ૧૯૯૦ના રોજ વિહિપના માર્ગદર્શક મંડળની બેઠકમાં જાહેરાત થઈ ગઈ હતી કે ૩૦ ઑક્ટોબરે અયોધ્યામાં કારસેવા થશે. કારસેવાનો અર્થ ગયા અઠવાડિયે તમે જાણી ગયા છો. કારસેવા પહેલાં સમગ્ર દેશમાં ભરપૂર પ્રચાર કરવામાં આવ્યો. સંતો-મહાત્માઓએ દેશવ્યાપી પ્રવાસ કર્યો. તેમના પ્રવાસથી દેશના જનેજનમાં સ્વાભિમાન, બલિદાન અને વિજયનો ભાવ ભરાઈ ગયો. આબાલ હોય કે વૃદ્ધ, નર હોય કે નારી, બધાંના હૃદયમાં હિન્દુત્વ પુનઃ જાગૃત થઈ ગયું. અને ઘણા બધા લોકો અયોધ્યા કૂચ કરવા તૈયાર થઈ ગયા. ઉત્તર પ્રદેશના મુખ્ય પ્રધાન મુલાયમસિંહ યાદવ હતા. લાલુપ્રસાદ યાદવની જેમ તેમને પણ સેક્યુલરોના એટલે કે મુસ્લિમ (અને મુસ્લિમ એટલે કટ્ટર વાંચો, કારણકે અગાઉ લખ્યા પ્રમાણે ઘણા મુસ્લિમો તો શ્રી રામને પૂજ્ય માનતા જ હતા) મત બૅન્કના મસીહા થવા માગતા હતા. તેમણે અયોધ્યાને પોલીસ છાવણીમાં ફેરવી નાખ્યું.

કેન્દ્રની વી. પી. સિંહ સરકાર હજુ સત્તામાં હતી. ૨૩ ઑક્ટોબરે અડવાણીજીની ધરપકડના દિવસે જ ભાજપે ટેકો પાછો ખેંચી લીધો હતો. પરંતુ તેમને વિશ્વાસનો મત છેક સાત નવેમ્બર ૧૯૯૦ના દિવસે લેવાનો થયો હતો. એટલે તેમને બહુમતી માટે પંદર દિવસ મળ્યા. વર્તમાનમાં આપણે કર્ણાટક અને મહારાષ્ટ્રના કેસમાં જોયું કે ભાજપની સરકાર માટે કૉંગ્રેસ રાતોરાત સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયમાં ગઈ અને યેદીયુરપ્પાના કેસમાં પાંચ કલાક અને ફડનવીસના કેસમાં ૩૦ કલાકનો સમય નિર્ધારિત કરાવ્યો. પરંતુ વી. પી. સિંહ સેક્યુલર હતા. તેમની સરકારના પતન વખતે કોઈને આવું સૂજ્યું નહીં.

કેન્દ્રમાં વી. પી. સરકારે અયોધ્યામાં સુરક્ષા દળો મોકલી આપતાં અયોધ્યામાં સુરક્ષા જડબેસલાક થઈ ગઈ. લગભગ ૩૦ હજાર જવાનોને ખડકી દેવાયા. સરકારી શાળાઓ અને કૉલેજોને કારાવાસમાં પરિવર્તિત કરી દેવાઈ. ડગલે ને પગલે અવરોધો ઊભા કરાયા, જેથી વાહન તો જઈ જ ન શકે. ૩૦ ઑક્ટોબરે વિવાદિત સ્થળ (આમ તો હવે ચુકાદા પછી તેને વિવાદિત પણ ન કહેવું જોઈએ કારણકે વિવાદ તો ખોટી રીતે ઊભો કરાયો હતો)ના દોઢ કિલોમીટરના પરીઘમાં બેરિકેડ ઊભાં કરી દીધાં હતાં. ઉત્તર પ્રદેશની વિસ્તૃત સીમા (યાદ રહે તે વખતે ઉત્તરાખંડ ઉત્તર પ્રદેશનો જ એક ભાગ હતું)ને સુરક્ષા દળોના હવાલે કરી દેવાઈ હતી. મુલાયમ સરકારે વિશ્વ હિન્દુ પરિષદ અને ભાજપના અનેક નેતાઓને પહેલાં જ પકડી લીધા હતા. કલમ ૧૪૪ લાગુ કરી દેવાઈ હતી. (કેટલાક ‘ભોળા’ બાળુડા પત્રકારોને પાટીદાર આંદોલન વખતે જ ૧૪૪ અને ઇન્ટરનેટ પ્રતિબંધનું ‘જ્ઞાન’ થયું કારણકે ઇતિહાસ તો જાણવાની તસ્દી કોઈને લેવી ન હોય). કર્ફ્યૂ લાગુ કરી દેવાયો હતો. મુલાયમસિંહે સ્પષ્ટ નિર્દેશ આપ્યો હતો કે અવાવરુ સ્થાનને કોઈ પણ પ્રકારનું નુકસાન ન થવું જોઈએ. મુલ્લા મુલાયમે શેખી મારતા ‘શોલે’ના જેલર અસરાનીની સ્ટાઇલમાં કહેલું કે ‘મસ્જિદ પર પરિન્દા ભી પર નહીં માર સકતા’.

કારસેવાના વીર હુતાત્મા કોઠારી બંધુઓ

બીજી તરફ, તે વખતે કારતક મહિનો પણ હતો. દેવદિવાળીએ સરયૂમાં નહાવા માટે લોકોની ભીડ પણ ઉમટી રહી હતી. તેમને રોકી શકાય તેમ નહોતી. રામભક્તો મોટી સંખ્યામાં સંતોના આદેશને માનીને કારસેવા માટે નીકળી પડ્યા હતા. ‘રામલલ્લા હમ આયેંગે, મંદિર વહીં બનાયેંગે’ના નારા ભારતભરમાં ગગનભેદી બુલંદ સ્વરે પડઘાઈ રહ્યા હતા. માથા પર કેસરી પટ્ટી બાંધીને શ્રી રામ માટે જે કરવું પડે તે કરવાના ઈરાદા સાથે તેઓ અયોધ્યા તરફ ચાલી નીકળ્યા હતા. તેઓ જડબેસલાક સુરક્ષા ભેદીને અયોધ્યા પહોંચી ગયા હતા તો ઉત્તર પ્રદેશના સ્થાનિક ગ્રામવાસીઓએ પણ જે પણ થઈ શકતી હતી તે તમામ મદદ તેમને કરી. ભોજન, વસ્ત્ર અને કેટલાકે તો માર્ગદર્શન માટે પોતાના સંતાનને તેમની સાથે મોકલ્યા! લગભગ એક લાખ કારસેવકો અયોધ્યામાં એકઠા થયા. વિહિપના મહામંત્રી અશોક સિંહલ અને અન્ય અનેક નેતાઓ તેમજ સંતો પણ સુરક્ષા દળોની આંખોમાં ધૂળ નાખીને અયોધ્યામાં ગુપ્ત સ્થાનોએ પહોંચી ગયા.

તે સમયે યોગાનુયોગ અયોધ્યા (ફૈઝાબાદ)ના ડિવિઝનલ કમિશનર મધુકર ગુપ્તા હતા જે અશોક સિંહલજીના સગા મામાના દીકરા હતા! તેમણે ૧૯૮૦માં મુરાદાબાદમાં ડીએમ તરીકે મોટા પાયે થયેલાં રમખાણોને કાબૂમાં લીધાં હતાં. તેથી અથવા તો અશોક સિંહલના મામેરિયા ભાઈની જાણકારી મુલાયમને હોય, ગમે તે કારણે મુલાયમે તેમને અયોધ્યાના ડિવિઝનલ કમિશનર બનાવી કારસેવકોને કાબૂમાં રાખી અવાવરુ સ્થાનની રક્ષાની જવાબદારી તેમને સોંપી. ઉપર આપણે ન્યાયાધીશ પાંડેજીને સેક્યુલર ઇકો સિસ્ટમે કઈ રીતે પ્રમૉશનથી વંચિત રાખ્યા તે જોયું. અને આ મધુકર ગુપ્તા વર્ષ ૨૦૦૭માં કેન્દ્રીય ગૃહ સચિવ બન્યા હતા. ભૂલી ગયા હો તો યાદ માટે, ૨૦૦૭માં સામ્યવાદીઓના ટેકાવાળી કૉંગ્રેસ નીત યુપીએ સરકાર હતી.

સાધુસંતો અને કારસેવકોએ લગભગ ૧૧ વાગે જે બસમાં પોલીસ કારસેવકોને અટકાયતમાં લઈને શહેરની બહાર છોડવા માટે રાખી હતી તે બસને કાબૂમાં કરી લીધી. એક સાધુએ બસ ડ્રાઇવરને ધક્કો મારી નીચે પાડી દીધો. તે પછી પોતે જ બસ ચલાવવા લાગ્યા. અવરોધો તોડતાં તે બસ અવાવરુ સ્થાનના પરિસર તરફ આગળ વધવા લાગી. અંતરાયો હટવાથી રસ્તો ખુલતાં લગભગ ૫૦૦૦ કારસેવકો પરિસર પહોંચી ગયા.

કારસેવા શરૂ થઈ. મૂળ રાજસ્થાનના અને તે સમયે કોલકાતાના રહેવાસી રામકુમાર કોઠારી (ઉ.વ. ૨૩ વર્ષ) અને શરદકુમાર કોઠારી (ઉ. વ. ૨૦ વર્ષ) એ બે ભાઈઓ બજરંગ દળના કાર્યકર્તા હતા. પત્રકાર હેમંત શર્માએ તેમના અન્ય એક પુસ્તક ‘અયોધ્યા કે ચશ્મદીદ’માં લખ્યા પ્રમાણે, કોઠારી ભાઈઓના દોસ્ત રાજેશ અગ્રવાલે જણાવ્યું કે આ બંને ભાઈઓ ૨૨ ઑક્ટોબરની રાત્રે કોલકાતાથી નીકળી પડ્યા હતા. તેઓ બનારસ આવીને રોકાઈ ગયા હતા. સરકારે ટ્રેનો અને બસ બંધ કરી દીધી હતી. તેથી તેઓ ટૅક્સી મારફતે આઝમગઢથી ફૂલપુર સુધી આવ્યા. ત્યાંથી સડક માર્ગ પણ બંધ થઈ ગયો. તો બંને રામભક્તો અયોધ્યા જવા પગપાળા નીકળી પડ્યા! લગભગ ૨૦૦ કિલોમીટર પગપાળા ચાલ્યા બાદ ૩૦ ઑક્ટોબરે બંને અયોધ્યા પહોંચ્યા. રામ મંદિરના ચુકાદા પછી આ વિસ્તૃત રીતે લખવાનું કારણ પણ એ જ કે કેટલા બધા લોકોના સંકલ્પ અને કઠોર પરિશ્રમના કારણે દેશમાં હિન્દુત્વનું વાતાવરણ બન્યું અને અવાવરુ સ્થાનનો નાશ થયો. પરંતુ સમયેસમયે હિન્દુત્વના આધારે જોરમાં આવેલા હિન્દુવાદી નેતા-પદાધિકારીઓએ આ વાતાવરણને ઠંડું પાડી દીધું, વળી પાછું ગરમ કર્યું અને આવું ચાલ્યું.

૩૦ ઑક્ટોબરે અયોધ્યા પહોંચનાર પહેલી ટોળીમાં તેઓ હતા. બંનેએ અવાવરુ સ્થાન પર ચડીને ભગવો ધ્વજ ફરકાવ્યો હતો. પહેલાં કોઠારી બંધુઓને માર મારી ત્યાંથી ખદેડી દેવાયા. આ તોડફોડ અને ગુંબજ પર ચડવાની (ખાસ તો ભગવો ફરકાવવાની) ઘટનાથી સરકાર ગુસ્સામાં આવી ગઈ. આદેશો છૂટ્યા કે ફરી જો મર્યાદા તોડવામાં આવે તો હવે ગોળી ચલાવવી.

કારસેવકો બે નવેમ્બરે ફરીથી રામજન્મભૂમિ પરિસર તરફ આગળ વધવા દૃઢ નિશ્ચયી હતા. ૨ નવેમ્બરે વિનય કટિયારના નેતૃત્વમાં શરદ અને રામકુમાર દિગંબર અખાડા તરફથી હનુમાનગઢી તરફ જઈ રહ્યા હતા. જ્યારે પોલીસે ગોળી ચલાવી તો બંને પાછા હટીને લાલ કોઠીવાળી ગલીમાં એક ઘરમાં છુપાઈ ગયા. પરંતુ થોડી વાર પછી તેઓ બહાર નીકળ્યા તો પોલીસ ગોળીબારના શિકાર બની ગયા! બંનેએ ત્યાં જ પ્રાણ ગુમાવી દીધા! ૪ નવેમ્બર ૧૯૯૦ના રોજ બંનેના સરયૂ ઘાટ પર અંતિમ સંસ્કાર કરાયા. તેમના અંતિમ સંસ્કારમાં હજારો લોકો ઉમટી પડ્યા હતા. ‘કોઠારી બંધુઓ અમર રહે’ના નારા આકાશમાં ગૂંજી રહ્યા હતા. બંને ભાઈઓના અંતિમ સંસ્કારના એક મહિના પછી ૧૨ ડિસેમ્બરે તેમની બહેનનાં લગ્ન થવાનાં હતાં!

(ક્રમશ:)

You may also like

Leave a Comment

Your donation can help this website keep running. Please donate from ₹ 10 to whatever you want.