Home » ટીવી ડિબેટના જાણીતા ચહેરાઓની અજાણી વાતો

ટીવી ડિબેટના જાણીતા ચહેરાઓની અજાણી વાતો

by Jaywant Pandya

(સત્સંશોધન કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, તા.૨૯/૧૧/૧૭)

ચૂંટણીનું વાતાવરણ બરાબર જામ્યું છે. પણ આ લખાય છે ત્યારે હજુ પ્રચારસભાની ગરમી જોઈએ તેવી આવી નથી. હા, ટીવી પર ડિબેટમાં રોજેરોજ ગરમાગરમી જોવા મળી રહી છે. આજે એવું થઈ ગયું છે કે સંસદ અને વિધાનસભામાં ચર્ચા ઓછી, ટીવીમાં વધુ જોવા મળે છે. સંસદ-વિધાનસભાના દિવસો જ હવે ઘટી ગયા છે, જે છે તેમાં પણ હોહલ્લા થઈને મોટા ભાગે સત્રો વેડફાતા જોવા મળે છે. આ એક ખરાબ બાબત પણ છે પરંતુ વાદળની રૂપેરી કોરની જેમ ટીવી પર ડિબેટમાં પક્ષો પોતાની વાત મૂકી ચર્ચા કરતા હોય છે. મોટા ભાગે રાડારાડી-દેકારા કરતા હોય છે. એકબીજાને બોલવા ન દેવા, ભાજપ આવો છે અને કૉંગ્રેસ આવી છે, તમે આટલો ભ્રષ્ટાચાર કર્યો અને તમે આટલાં કૌભાંડો કર્યાની હુંસાતુંસીમાં સાચા મુદ્દા ક્યાંક દબાઈ જતા જોવા મળે છે.

હવે ગુજરાતીમાં પણ સમાચારચેનલો વધી ગઈ છે. તેમાં રાત્રે ૮થી ૧૦ ડિબેટનો સમય હોય છે. તે ઉપરાંત ગમે તે સમયે કોઈ મહત્ત્વના સમાચાર આવે ત્યારે ટૅક્નૉલૉજીના પ્રતાપે ફૉનથી, ઑફિસેથી વગેરે રીતે જોડીને ચર્ચા ગોઠવી દેવામાં આવે છે. આવા સમયે ચિત્રમાં આવે છે પ્રવક્તાઓ. ટીવી ડિબેટમાં ભાગ લેતા પ્રવક્તાઓ પક્ષનો જાણીતો ચહેરો છે. તેઓ પોતાના પક્ષની છબી ઘડવામાં બહુ મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવતા હોય છે. તેઓ કેટલી ધારદાર અને અસરકારક રીતે પોતાના પક્ષની વાત મૂકી શકે છે તેના પરથી લોકો અભિપ્રાય બાંધતા હોય છે. ઘણી વાર પક્ષ કોઈ મુદ્દે ફસાયો હોય કે તેના કોઈ નેતાએ બાફ્યું હોય ત્યારે પ્રવક્તાઓને મુશ્કેલી પણ પડતી હોય છે પરંતુ આવા સમયે તેઓ સિફતપૂર્વક વિરોધી નેતાઓ પર આક્રમણ કરીને બહાર નીકળી જતા હોય છે.

પ્રવક્તાઓને વિશાળ વાંચન ખૂબ જરૂરી છે. થોડા થોડા સમયે સમાચાર મેળવતા રહેવા પડે અને ગુજરાતથી લઈને વિશ્વભરના પ્રવાહો પર જાણકારી રાખવી પડે. ડિબેટ એવી પરીક્ષા છે જેનો કોઈ અભ્યાસક્રમ નથી. ચર્ચામાં એન્કર કે વિરોધી નેતા કે રાજકીય વિશ્લેષકો તરફથી બાઉન્સર કે ગૂગલી આવી જાય ત્યારે તેનો જવાબ ડિફેન્સિવ આપવો કે તેના પર ચોગ્ગા-છગ્ગા મારી દેવા એ પ્રવક્તાની હોંશિયારી પર નભે છે. આ ઉપરાંત ડિબેટ એ એવી પરીક્ષા છે જેની તૈયારી માટે પૂરતો સમય ન પણ મળે. મોટા ભાગે એકાદ કે બે કલાક પહેલાં જાણ થાય અને તેમાંથી અડધો કલાક તો અમદાવાદ જેવા ટ્રાફિકની સમસ્યાવાળા શહેરમાં ચેનલના સ્ટુડિયોએ પહોંચતા થાય.

છેલ્લાં ઘણા વર્ષોથી રાજકીય વિશ્લેષક તરીકે ટીવી ડિબેટમાં ભાગ લેતો હોવાથી ભાજપ, કૉંગ્રેસ, આઆપના પ્રવક્તાઓને નજીકથી ઓળખવાનું બન્યું છે. ભાજપમાં ૬૦-૭૦ પ્રવક્તાઓ છે તો કૉંગ્રેસમાં પણ સારી એવી સંખ્યામાં પ્રવક્તાઓ છે. આમ આદમી પાર્ટી નવી છે પરંતુ તેના પ્રવક્તાઓ પણ મજબૂત છે. તો છેલ્લા અઢી વર્ષથી સામાજિક આંદોલનો બહાર આવ્યાં તેના લીધે તેમના પ્રવક્તાઓ પણ ટીવી ડિબેટમાં ભાગ લેતા હોય છે. અલ્પેશ ઠાકોર અને જિજ્ઞેશ મેવાણી એકલવીર છે, પરંતુ પાટીદાર અનામત આંદોલન સમિતિ (પાસ)ના અનેક લોકો વિગત સમયમાં પ્રવક્તા તરીકે જોવા મળ્યા જેમાંના ઘણા તો હવે રાજકારણમાં છે! ભાજપ-કૉંગ્રેસના કેટલાક પ્રવક્તાઓ સાથે વાત કરી એ જાણવાની કોશિશ કરી કે તેઓ કઈ રીતે ડિબેટ માટે તૈયારી કરે છે, પોતાની અંગત જિંદગીને કઈ રીતે સંભાળે છે, ડિબેટ અંગે તેમનો યાદગાર પ્રસંગ કયો છે, પડોશી-મિત્રોમાં કેવા અનુભવ રહે છે.

ભાજપ અને કૉંગ્રેસમાં મિડિયા ઇનચાર્જ પર ટીવી ચેનલો ફૉન કરી તેમની પાસેથી પ્રવક્તા નક્કી કરાવતા હોય છે. મિડિયા ઇનચાર્જ જે તે પ્રવક્તાને જાણ કરતા હોય છે. ડિબેટના વિષયમાં નિષ્ણાત પ્રવક્તાની પસંદગી થતી હોય છે. જેમ કે આર્થિક વિષય હોય તો ભાજપમાંથી સુનીલ શાહ, પ્રશાંત વાળા, યમલ વ્યાસ વગેરે જાય તો કૉંગ્રેસમાંથી હિમાંશુ પટેલ, કૈલાસ ગઢવી વગેરેને કહેવામાં આવે. ભાજપમાં આ કામ હર્ષદ પટેલ અને કૉંગ્રેસમાં નિશીથ વ્યાસ સંભાળે છે.

ભાજપમાં ભરત પંડ્યા, જગદીશ ભાવસાર, ડૉ. અનિલ પટેલ, ડૉ. હેમન ભટ્ટ, ભાવના દવે, કિશોર મકવાણા, અમિત ઠાકર, જયેશ વ્યાસ વગેરે પ્રવક્તાઓ છે, કૉંગ્રેસમાં અશોક પંજાબી, ડૉ. હિમાંશુ પટેલ, સી.એ. હિમાંશુ પટેલ, જયરાજસિંહ પરમાર, ભૂમિન ભટ્ટ, સોનલ પટેલ, પૂજા પ્રજાપતિ જેવાં પ્રવક્તાઓ છે અને આમ આદમી પાર્ટીમાં આપમાં વંદના પટેલ, ઋતુરાજ મહેતા અને જે. જે. મેવાડા છે, તેમાંથી પહેલાં બે હવે કૉંગ્રેસમાં જોડાઈ ગયાં છે!

આમાંથી કેટલાક ઉગ્ર છે તો કેટલાક ઠંડા કલેજે જવાબ આપનારા છે. ડિબેટમાં તેઓ કઈ રીતે પરિસ્થિતિને સંભાળે છે, કઈ રીતે ઉશ્કેરાટને ખાળે છે, કઈ રીતે તૈયારી કરે છે, પરિવાર-વ્યવસાય-પક્ષ-સંગઠનો અને ટીવી ડિબેટને એક સાથે કઈ રીતે સંભાળે છે, જાણીતા ચહેરા હોવા છતાં બહાર રેસ્ટૉરન્ટ કે થિયેટરમાં કોઈ ન ઓળખે ત્યારે કેવું અનુભવે છે તે મુદ્દે કેટલાક પ્રવક્તાઓ સાથે વાત કરીને તેમની અંગત જિંદગી જાણવા પ્રયાસ કર્યો.

ગુજરાત કૉંગ્રેસના ઉપપ્રમુખ અશોક પંજાબી કહે છે, “ઘણી વાર છેલ્લી ઘડીએ ડિબેટમાં જવાની સૂચના મળે ત્યારે કસોટી થાય છે. વિષય એક લાઇનમાં જ જણાવાયો હોય છે. ઉપરાંત પક્ષમાં બ્રેઇનસ્ટૉર્મિંગ જોઈએ તેટલું થતું નથી. સેન્સિટિવ ઇશ્યૂ હોય તો ગાઇડલાઇન મળી જાય છે. અમારું મુખ્ય કામ પક્ષની રાજકીય લાઇન, કૉંગ્રેસના જૂના મિત્રોનો બચવા કરવાનો અને ભાજપને ઍક્સપૉઝ કરવાનો હોય છે.” પરિવારને હંમેશાં ફરિયાદ રહેતી હોય છે કે અશોકભાઈ સમય આપી શકતા નથી. અશોકભાઈ કહે છે, “મેં પરિવારને વિદેશ લઈ જવાનું ઘણાં વર્ષો પહેલાં કહેલું, પરંતુ પાસપૉર્ટને દસ વર્ષ પૂરાં થઈ ગયા, (વિદેશયાત્રાનો) કોઈ સિક્કો મરાવ્યા વગર ફરીથી તાજેતરમાં રિન્યૂ કરાવ્યો.”

વ્યવસાયે ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટ અને કૉંગ્રેસના પ્રવક્તા હિમાંશુ પટેલ તેમની શાંત પરંતુ ધારદાર ચર્ચા માટે જાણીતા છે. ડિબેટ અને અન્ય પ્રસંગ માટે તેમણે પોતાની લાઇબ્રેરી રાખી છે. તેઓ પોતાની રીતે તૈયારી કરીને ચર્ચામાં આવતા હોય છે. તેમના યાદગાર પ્રસંગ જાણવા જેવા છે. તેઓ કહે છે, “૨૦૧૩-૧૪માં કેન્દ્રીય બજેટની ચર્ચા હતી ત્યારે ગુજરાત સરકારના મંત્રી સૌરભ પટેલ ચર્ચા અધૂરી છોડીને જતા રહેલા.” તો ‘જાનો દુનિયા’ ચેનલ પર રાજકીય વિશ્લેષક હરીશ મોતિયાણીએ નેશનલ મિડિયામાં જશો તેવી આગાહી કરેલી કારણકે તે વખતે ચર્ચા હિન્દીમાં હતી.

કૉંગ્રેસના યુવાન પ્રવક્તા ભૂમન ભટ્ટ ટૅક્નૉસેવી છે. તેમની પહેલી ડિબેટ ભાજપના ખાડિયાના ધારાસભ્ય ભૂષણ ભટ્ટ સાથે હતી. તેઓ ગૂગલ અને ઇન્ટરનેટનો તૈયારી માટે વધુ સહારો લે છે. આ ઉપરાંત કૉંગ્રેસની લાઇબ્રેરીની અને મિત્રો પાસેથી વેરિફિકેશનની રીતે મદદ પણ લે છે. જાણીતા ચહેરા તરીકે બહાર જાય અને કોઈ ન ઓળખે તો કોઈ પણ વ્યક્તિના અહંકારને ઠેસ પહોંચે પણ ભૂમિન ભટ્ટ કહે છે કે સાઇકૉલૉજી જ એવી બનાવી લેવાની કે બહાર જઈએ ત્યારે સામાન્ય વ્યક્તિ તરીકે જવાનું. પડોશીઓ તો સારા મળ્યા છે પરંતુ મિત્રોમાં કેટલાક હંમેશાં સળી જ કરતા હોય તેમને ટાળતા શીખી જઈએ.

પોતાની વાત મજબૂત રીતે મૂકવા માટે જાણીતા ભાજપના પ્રવક્તા જગદીશ ભાવસાર કહે છે, “ડિબેટમાં જરૂર પડ્યે ઉગ્રતા પણ લાવવી પડે. એન્કર જો સાવ વિરુદ્ધ જતો હોય તો સિફતપૂર્વક સંઘર્ષમાં પણ ઉતરવું પડે. ભાજપમાં કેન્દ્રીય કાર્યાલયથી માંડીને પ્રદેશ કાર્યાલય સુધી બધી જ ઉચ્ચ સ્તરીય વ્યવસ્થા છે જે તમામ મુદ્દા પર સતત અવગત કરાવતા રહે છે. ડિબેટ જ્યારે ઉગ્ર બને ત્યારે ક્યારેક હાસ્યસભર વાત કરીને વાતાવરણ હળવું પણ બનાવી દેતા હોઈએ. પક્ષ-વ્યવસાય અને ડિબેટ આ બધાનો સ્ટ્રેસ દૂર કરવા સવારે ઉઠતી વખતે અને રાત્રે સૂતી વખતે ભગવાનનું નામ અને સવારે કસરત ખૂબ ઉપયોગી છે. કોઈને નડવું નહીં તેવું નક્કી કર્યું હોય એટલે પરિવાર સાથે બહાર ગયા હોઈએ ત્યારે પ્રશ્ન આવતો નથી.”

ભાજપના પ્રવક્તા પ્રશાંત વાળા મૂળ રાજકોટના છે, થોડા સમયથી ગાંધીનગર સ્થાયી થયા છે. આર્થિક બાબતે તેમની કુશળતા છે. તેઓ કહે છે, “સવારે ધ્યાન ડિબેટમાં ખૂબ જ ઉપયોગી થાય છે. કોઈ મુદ્દા ધ્યાન (મેડિટેશન)ના કારણે તત્સમયે જ એવા સૂજી જાય કે વિરોધીઓની બોલતી બંધ થઈ જાય. તૈયારીમાં સોશિયલ મિડિયા અને ઇન્ટરનેટ ખૂબ ઉપયોગી થાય છે. પ્રતિક્રિયા આપવામાં કે ડિબેટમાં પણ બેલેન્સ ઑફ માઇન્ડ રાખવામાં ધ્યાનથી ફાયદો થાય છે. પ્રવક્તા જ પક્ષની છબી બનાવે છે આથી વિનમ્રતા જરૂરી છે.” ભાજપમાં પ્રવક્તાઓની રોજ અથવા એકાંતરે બેઠક ચોક્કસ થાય. હર્ષદ પટેલ, ભરત પંડ્યા અને આઈ. કે. જાડેજા જેવા અનુભવીઓનું માર્ગદર્શન સતત મળતું રહે છે. પરિવારનાં કામો અંગે પ્રશાંતભાઈ કહે છે, “પક્ષ પણ પરિવારની બાબત હોય તો છૂટ આપે છે. થોડા સમય પહેલાં સુધી મારા માતુશ્રી બીમાર હતા. અને તાજેતરમાં તેમનું અવસાન થયું. તો પક્ષે મને સંપૂર્ણ છૂટ આપી હતી અને બાર-તેર દિવસ હું સંપૂર્ણપણે પક્ષનાં કાર્યોથી મુક્ત રહ્યો, પરંતુ મારી પણ સામે ફરજ છે કે તે પછી સંપૂર્ણ રીતે પક્ષને સમર્પિત રહેવું.” એક યાદગાર પ્રસંગ વિશે તેઓ કહે છે, “પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવવધારા વખતે એક ચેનલ પર એન્કર, રાજકીય વિશ્લેષક, કૉંગ્રેસ, અર્થશાસ્ત્રી વગેરે બધા મારી વિરુદ્ધ હતા. પરંતુ મેં આંતરરાષ્ટ્રીય બજાર, આંકડા વગેરે સાથે એવી રજૂઆત કરી કે ડિબેટ પછી એન્કર મને ભેટી પડ્યા અને કહ્યું કે તમે તમારા વિરુદ્ધની ડિબેટને તમારી તરફેણમાં ફેરવી નાખી.”

ભાજપના વરિષ્ઠ આગેવાન અને ‘નમસ્કાર’ મેગેઝિનના તંત્રી કિશોર મકવાણાએ પ્રવક્તા કેવા હોવા જોઈએ તે અંગે વિસ્તૃત વાત કરી. “પ્રવક્તાએ શાંત રહેવું જરૂરી છે. મનનું નિયંત્રણ રાખવું પડે. રજૂઆત સ્પષ્ટ, કપડાં વ્યવસ્થિત અને બેસવાની ઢબ સારી હોવી જોઈએ. શાલિનતાથી વાત કરવી જોઈએ. વિષયનું પૂરતું જ્ઞાન અને તૈયારી ન હોય તો ડિબેટમાં ન જવું જોઈએ. હું રોજ દસથી બાર સમાચારપત્રો અને ઇન્ટરનેટની મદદ તૈયારી માટે લઉં છું. મેં મારી પોતાની લાઇબ્રેરી પણ બનાવી છે, જેમાં સંદર્ભ પુસ્તકો વસાવ્યાં છે. એક ડાયરી રાખું છું જેમાં જરૂરી મુદ્દા ટપકાવતો રહું છું. બહાર જતી વખતે સામાન્ય માનવી બનીને જ જઉં છું જેથી અહંકારનો પ્રશ્ન આવતો નથી. સિક્યોરિટી ગાર્ડ હોય કે બીજું કોઈ, નિયમો પાળવાના. ગાર્ડ સાથે પ્રેમથી વાત કરવાની. માનઅપમાનનો ભાવ રાખતો નથી. તેથી કોઈ તકલીફ નથી પડતી. સવારમાં પ્રાણાયામ માત્ર ડિબેટમાં જ નહીં, પરંતુ ટ્રાફિકથી લઈને અનેક સ્ટ્રેસ સર્જક ઘટનાઓમાં ઉપયોગી નિવડે છે.”

આ લેખ આપને ગમ્યો? આ વેબસાઇટ પર આવા લેખો વાંચવા મળતા રહે તે માટે સપૉર્ટ કરો.
અહીં ક્લિક કરો.

You may also like

4 comments

samir padmakant dholakia 29/11/2017 - 2:26 PM

Excellent topic and excellent article. Thanks !

Reply
Jaywant Pandya 29/11/2017 - 8:47 PM

Thanks Sameerbhai.

Reply
Kamlesh mehta 29/11/2017 - 10:15 PM

સરસ લેખ

Reply
મનસુખલાલ ગાંધી 30/11/2017 - 10:24 AM

બહુ સુંદર લેખ..

Reply

Leave a Comment