Home » વીરતા અને પરાક્રમનો પર્યાય ભારતીય ભૂમિ સેના

વીરતા અને પરાક્રમનો પર્યાય ભારતીય ભૂમિ સેના

by Jaywant Pandya

(સાધના સાપ્તાહિકમાં તા. ૧૦/૧૦/૧૬ના રોજ આ લેખ પ્રસિદ્ધ થયો.)
ભારતીય સેનાની એક પાંખ એટલે થલ સેના અથવા ભૂમિ દળ. ભારતના રાષ્ટ્રપતિ તેના સર્વોચ્ચ કમાન્ડર છે. તે પછી તેના વડાના હોદ્દાને ચીફ ઑફ આર્મી સ્ટાફ કહેવાય છે. તે ફૉર સ્ટાર જનરલ હોય છે. હાલમાં જનરલ દલબીરસિંહ સુહાગ આ પદ શોભાવે છે. તેનું આદર્શ સૂત્ર છે ‘સર્વિસ બીફોર સેલ્ફ’. સૈનિકો માત્ર પાકિસ્તાન કે ચીન જેવા દુશ્મનો સામે જ નથી લડતા પરંતુ પૂર જેવી આપત્તિ વખતે તેઓ પ્રશંસનીય કામગીરી બજાવે છે. જમ્મુ-કાશ્મીરમાં બે વર્ષ પહેલાં પૂર આવ્યું ત્યારે તેમણે કાશ્મીરના અનેક લોકો સેના પર પથ્થરમારો કરે છે તે વાત ભૂલીને તેમને પૂરમાંથી સાંગોપાંગ ઉગાર્યા હતા. ઉત્તરાખંડમાં પણ કુદરતી આપત્તિ વખતે સેનાએ રાહતનું ઉત્તમ કાર્ય કર્યું હતું. અત્યાર સુધી પાકિસ્તાન સાથે ત્રણ યુદ્ધ થયા તેમાં સેનાએ દુશ્મન સેનાને ધૂળ ચાટતી કરી દીધી હતી. સંયુક્ત રાષ્ટ્રોના શાંતિ દળમાં પણ ભારતીય સૈનિકો ખૂબ જ સારું કાર્ય કરી રહ્યા છે. ભારત સમગ્ર વિશ્વમાં ત્રીજું સૌથી મોટું સૈનિક પ્રદાતા (કૉન્ટ્રિબ્યુટર) છે.

નહેરુજીને એક સૈનિકનો સણસણતો જવાબ!

ભારતીય સેનાના પહેલા કમાન્ડર ઇન ચીફને પસંદ કરવા માટે એક બેઠક બોલાવાઈ હતી. તત્કાલીન વડા પ્રધાન જવાહરલાલ નહેરુએ કહ્યું, “હું માનું છું કે બ્રિટિશ અધિકારીને ભારતીય સેનાના જનરલ તરીકે નિયુક્ત કરવા જોઈએ કારણકે આપણી પાસે સેનાના નેતૃત્વનો પૂરતો અનુભવ નથી.”

કોઈ પણ દેશભક્તને આ વાત ચચરી જાય તેવી હતી. અત્યારે પણ સત્તાધીશો આસપાસ ચમચામંડળ હોય છે તો આ તો સત્તા ઉપરાંત સ્વતંત્રતા સૈનિક હતા એટલે તેમના પ્રત્યે આદર અને અહોભાવ વધુ જ હોય. આથી લગભગ બધાએ નહેરુજીના સૂચનમાં હકાર પૂરાવ્યો. પણ એક અધિકારીથી ન રહેવાયું. તેમણે કહ્યું, “મારે કંઈક કહેવું છે, સાહેબ.”

નહેરુજીએ કહ્યું, “જી મહોદય. તમે કહેવા માટે મુક્ત છો.”

“આપણી પાસે રાષ્ટ્રનું નેતૃત્વ કરવા પૂરતો અનુભવ નથી. તો શું આપણે ભારતના વડા પ્રધાન તરીકે કોઈ બ્રિટિશરને જ ન નિમવા જોઈએ?”

એ અધિકારીનું તીર બરાબર નિશાન પર વાગ્યું! બેઠકના ખંડમાં સન્નાટો છવાઈ ગયો!

મૌન તોડતાં નહેરુજીએ કહ્યું, “તમે ભારતીય સેનાના પ્રથમ જનરલ બનવા તૈયાર છો?” અત્યારે કોઈ વ્યક્તિ હોત તો એ તક સ્વીકારી લેત, પરંતુ એ વ્યક્તિએ કહ્યું, “આપણી પાસે ખૂબ જ પ્રતિભાવાન સેના અધિકારી છે. જે મારા વરિષ્ઠ છે. લૅફ્ટ. જન. કરિઅપ્પા.”

નહેરુજી સામે બોલવાની હિંમત ધરાવનાર આ બહાદુર અને નિષ્ઠાવાન વ્યક્તિ હતા લૅફ્ટ. જન. નથુસિંહ રાઠોડ.

ભારતીય ભૂમિ દળની રેજિમેન્ટ

ભારતીય સેનામાં સૈનિકો અને અધિકારીઓને અલગ-અલગ રેજિમેન્ટમાં વહેંચવામાં આવી છે. જે પ્રમાણે જરૂરિયાત હોય તે રીતે આ રેજિમેન્ટને લડાઈના મોરચે મોકલવામાં આવે છે. દરેક રેજિમેન્ટના અલગ આદર્શ સૂત્ર અને યુદ્ધ ઘોષ છે. પ્રત્યેક રેજિમેન્ટના શૌર્યના કિસ્સાઓ ભરપૂર છે. આવો કેટલીક પ્રમુખ રેજિમેન્ટને જોઈએ.

રાજપૂતાના રાઇફલ્સ:

તે ભારતીય સેનાની સૌથી જૂની અને સૌથી સન્માનિત રેજિમેન્ટ છે. ઈ.સ. ૧૯૨૧માં બ્રિટનની ભારતીય સેના તરીકે તેને વિકસિત કરાઈ હતી. ઈ.સ. ૧૯૪૫ પહેલાં તેને છ રાજપૂતાના રાઇફલ્સ તરીકે ઓળખવામાં આવતી હતી કારણ કે તેને ત્યારની બ્રિટિશ ભારતીય સેનાની છ રેજિમેન્ટના વિલય બાદ બનાવવામાં આવી હતી. રાજપૂતાના રાઇફલ્સનું આદર્શ અને સિદ્ધાંત સૂત્ર

‘વીર ભોગ્યા વસુંધરા’ છે. તેનો અર્થ છે માત્ર વીર અને શક્તિશાળી લોકો જ આ ધરતીનો ઉપભોગ કરી શકે છે. રાજપૂતાના રાઇફલ્સનો યુદ્ધઘોષ છે ‘રાજા રામચંદ્ર કી જય’. દિલ્લી સ્થિત રાજપૂતાના મ્યુઝિયમમાં રાજપૂતાના રાઇફલ્સના સમૃદ્ધ ઇતિહાસની સોનેરી ઝલક જોવા મળે છે. આ મ્યુઝિયમ ભારતનાં શ્રેષ્ઠ સેના મ્યુઝિયમ પૈકીનું એક છે. મજેદાર વાત એ પણ છે કે આ રેજિમેન્ટના મોટા ભાગના સભ્યો તેમની વિશેષ પ્રકારની મૂછોના કારણે પણ જાણીતા છે.

રાજપૂત રેજિમેન્ટ:

દેશની સ્વતંત્રતાથી માંડીને અત્યાર સુધી અલગ-અલગ યુદ્ધ અને સફળતમ કાર્યવાહીઓ (ઑપરેશન)માં મહત્ત્વપૂર્ણ કામગીરી કરનાર રાજપૂત રેજિમેન્ટે ગૌરવશાળી ૭૫ વર્ષ પૂરાં કર્યાં છે. લિબરેટર્સ ઑફ હૈદરાબાદ નામથી સન્માનિત અને ફાઇનેસ્ટ ફૉર્ટીન તરીકે ઓળખાતી આ રેજિમેન્ટે ૧૫ ઑગસ્ટ ૧૯૪૭ના રોજ ભારતની સ્વતંત્રતાની ઉજવણી મ્યાનમાર (પહેલાંનું બર્મા)ના રંગૂનમાં કરી હતી.

તેની સ્થાપના ૧૭૭૮માં થઈ હતી. તેનું પહેલાં નામ ૧૨/૭ રાજપૂત હતું. તે પછી ૧૫ સપ્ટેમ્બર ૧૯૪૧ના રોજ તેનું નામ ૧૪ બટાલિયન ધ રાજપૂત રેજિમેન્ટ કરવામાં આવ્યું. તેનું આદર્શ સૂત્ર છે ‘સર્વત્ર વિજય’ અને યુદ્ધ ઘોષ છે ‘બોલ બજરંગ બલી કી જય’.

રાજપૂત રેજિમેન્ટે બંને વિશ્વયુદ્ધમાં અંગ્રેજો વતી વીરતા દર્શાવી હતી. સ્વતંત્રતા પછીનાં તમામ યુદ્ધોમાં પણ તેના સૈનિકોએ અદમ્ય સાહસનું અને વીરતાનું પ્રદર્શન કર્યું હતું.

પંજાબ રેજિમેન્ટ:

પંજાબ રેજિમેન્ટ ભારતની સૌથી જૂની સૈન્ય રેજિમેન્ટ પૈકીની એક છે. ભારત-પાકિસ્તાનના વિભાજન સમયે પંજાબ રેજિમેન્ટનું પણ વિભાજન થયું હતું. તેનો પહેલો હિસ્સો પાકિસ્તાનને મળ્યો તો બીજી બટાલિયન ભારતને. ડિસેમ્બર ૧૯૭૧માં લોંગેવાલા સરહદ પર ભારત-પાકિસ્તાન વચ્ચે યુદ્ધ થયું ત્યારે પંજાબ રેજિમેન્ટના સૈનિકોએ ખૂબ જ વીરતા દાખવી હતી. વિદેશોમાં શાંતિ કાર્યક્રમોમાં પણ પંજાબ રેજિમેન્ટના સૈનિકો ઘણા સક્રિય રહ્યા છે. સુવર્ણ મંદિરમાં કાર્યવાહી (ઑપરેશન બ્લુસ્ટાર) સમયે વિદ્રોહના કારણે ૧૨૨ અધિકારીઓને કૉર્ટ માર્શલ કરવા પડ્યા હતા જે એક દુઃખદ બાબત છે. ભારતીય સેનાના ઇતિહાસની કૉર્ટ માર્શલ સંબંધિત આ સૌથી મોટી ઘટના હતી. તેનું આદર્શ સૂત્ર છે ‘સ્થલ વ જલ’ અને યુદ્ધ ઘોષ છે ‘જો બોલે સો નિહાલ, સત શ્રી અકાલ’ તેમજ ‘બોલો જ્વાલા માતા કી જય’.

મદ્રાસ રેજિમેન્ટ:

તમિલનાડુના આ શહેરનું નામ ભલે ચેન્નાઈ થઈ ગયું હોય પણ સેનાની આ રેજિમેન્ટનું નામ હજુ પણ મદ્રાસ જ છે. તે પણ ભારતીય સેનાની સૌથી જૂની રેજિમેન્ટ પૈકીની એક છે. ૧૭૫૦ના દશકમાં અંગ્રેજોએ તેની સ્થાપના કરી હતી. આ રેજિમેન્ટમાં ૨૩ બટાલિયન છે. તેનું આદર્શ સૂત્ર શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતાનું સુસૂત્ર ‘સ્વધર્મે નિધનં શ્રેય:’ છે અને યુદ્ધ ઘોષ ‘વીરા મદ્રાસી, અડી કોલ્લુ અડી કોલ્લુ’ (વીર મદ્રાસી, આઘાત કરો અને મારો, આઘાત કરો અને મારો) છે.

તેના સૈનિકોને લાડથી ‘થામ્બી’ (નાના ભાઈ) કહેવાય છે. તેમાં દક્ષિણ ભારતના તમિલનાડુ, કેરળ, કર્ણાટક, તેલંગણા, આંધ્રપ્રદેશના સૈનિકો હોય છે. ગત ૩ ફેબ્રુઆરીએ સિયાચીન જે ૧૮,૮૭૫ ફીટની ઊંચાઈએ આવેલું હિમક્ષેત્ર છે ત્યાં હિમસ્ખલનમાં ફરજ બજાવતાં ૧૦ ભારતીય સૈનિકોની વીરગતિ થઈ હતી તે બધા મદ્રાસ રેજિમેન્ટના હતા. તેમાં લાન્સ નાયક હનુમાનથપ્પા કોપ્પડની વીરતાની વાત જ અનેરી છે.

તેઓ બરફના ખૂબ જ જાડા થરની નીચે પાંચ દિવસ સુધી રહ્યા અને તેમને આઠ ફેબ્રુઆરીએ કાઢવામાં આવ્યા અને નવ ફેબ્રુઆરીએ દિલ્લીમાં હૉસ્પિટલમાં દાખલ કરાયા. ત્રણ દિવસ હૉસ્પિટલમાં મૃત્યુ સામે ઝઝૂમ્યા પછી તેમનું અવસાન થયું. હનુમાનથપ્પા કર્ણાટકના હતા. તેમનું નામ ભગવાન હનુમાન પરથી રખાયું હતું. તેઓ કર્ણાટક શાળાએ જવા છ કિમી પગપાળા ચાલતા હતા. તેઓ બધાને દેશ સેવા માટે સેનામાં જવા માટે પ્રેરતા હતા. તેઓ સેનામાં સાથીઓને યોગ કરવા કહેતા હતા. તેઓ હંમેશાં પડકારવાળી પૉસ્ટિંગ જ માગતા હતા.

ગ્રેનેડિયર્સ રેજિમેન્ટ:

આ ભારતની ઇન્ફન્ટ્રી રેજિમેન્ટ છે. તે પહેલાં બોમ્બે સેનાનો ભાગ હતી. ફ્રેન્ચ મૂળના ‘ગ્રેનેડિયર્સ’ પરથી તેનું નામ રખાયું છે. ગ્રેનેડિયર્સ ભારતીય સેનાની સૌથી મજબૂત રેજિમેન્ટ પૈકીની એક છે.તેના સૈનિકોએ બંને વિશ્વયુદ્ધમાં અને સ્વતંત્રતા પછીના યુદ્ધમાં બહાદુરીનું પ્રદર્શન કર્યું છે. કારગિલ યુદ્ધ દરમિયાન ૧૮મી ગ્રેનેડિયર્સનું નામ ખૂબ જ ચર્ચામાં હતું. તેનું આદર્શ સૂત્ર અને યુદ્ધ ઘોષ બંને ‘સર્વદા શક્તિશાળી’ છે. તેનું મુખ્ય કાર્યાલય જબલપુર, મધ્યપ્રદેશમાં આવેલું છે. ઑક્ટોબર ૧૯૪૭માં પાકિસ્તાને કાશ્મીર પર આક્રમણ કર્યું ત્યારે હુમલાખોરોને રોકવા ‘ગુરેજ’ ઘાટીને ઘેરવી જરૂરી હતી. અનેક દિવસ સુધી ચાલેલા આ યુદ્ધમાં ગ્રેનેડિયર્સના સૈનિકોએ પાકિસ્તાની સેના અને ત્રાસવાદીઓને ખરાબ રીતે પરાજિત કરી પાછા ખદેડવા વિવશ કર્યા. આ નિર્ણાયક જીત માટે ૨૮ જૂન ૧૯૪૮ના રોજ આ રેજિમેન્ટને ‘ગુરેજ’ નામનું યુદ્ધ પદક મળ્યું હતું. ૧૯૬૫ના પાકિસ્તાન સામેના યુદ્ધમાં પરાક્રમ દેખાડનાર વીર અબ્દુલ હમીદ આ જ રેજિમેન્ટના સૈનિક હતા. કારગિલ યુદ્ધમાં હવાલદાર યોગેન્દ્રસિંહ યાદવ પણ આ જ રેજિમેન્ટના છે. વિદેશોમાં શાંતિ કાર્યક્રમમાં પણ તેના સૈનિકો મહત્ત્વની કામગીરી બજાવી ચૂક્યા છે.

મરાઠા લાઇટ ઇન્ફન્ટ્રી

તેની રચના ૧૭૬૮માં કરાઈ હતી. મરાઠા સૈનિકો તેમની વીરતા માટે ખૂબ જ જાણીતા છે. પરંતુ તેમાં માત્ર મહારાષ્ટ્ર જ નહીં, કર્ણાટકના પણ મરાઠી ભાષી વિસ્તારના સૈનિકોને દાખલ કરવામાં આવે છે. બંને વિશ્વયુદ્ધમાં આ રેજિમેન્ટના સૈનિકોએ અદ્ભુત શૌર્યનું પ્રદર્શન કર્યું હતું. સ્વતંત્રતા પછી આ રેજિમેન્ટના સૈનિકો ૧૯૪૭માં જમ્મુ-કાશ્મીર પર પાકિસ્તાનના આક્રમણ, જૂનાગઢના ભારતમાં વિલય, હૈદરાબાદના વિલય, ગોવા, દમણ અને દીવની સ્વતંત્રતા માટેની લડત, ૧૯૬૫ અને ૧૯૭૧ના પાકિસ્તાન સામેનાં યુદ્ધ, ૧૯૬૨માં ચીન સામેનાં યુદ્ધમાં વીરતા દાખવી હતી. તેનું આદર્શ સૂત્ર ‘ડ્યુટી, ઑનર, કરેજ’ છે અને યુદ્ધ ઘોષ ‘બોલ શ્રી છત્રપતિ શિવાજી મહારાજ કી જય’ છે.

જાટ રેજિમેન્ટ:

અંગ્રેજોએ ૧૭૯૫માં આ રેજિમેન્ટની સ્થાપના કરી હતી. જાટ રેજિમેન્ટને પોતાની બહાદુરી માટે અનેક યુદ્ધ સન્માન મળ્યા છે જેમાં બે અશોક ચક્ર, આઠ મહાવીર ચક્ર, આઠ કીર્તિ ચક્ર, ૩૨ શૌર્ય ચક્ર, ૩૯ વીર ચક્ર અને ૧૭૦ સેના ચંદ્રક મળ્યા છે. તેનું આદર્શ સૂત્ર ‘સંગઠન વ વીરતા’ અને યુદ્ધ નાદ ‘જાટ બલવાન, જય ભગવાન’ છે.

શીખ રેજિમેન્ટ:

અંગ્રેજોએ તેની સ્થાપના ૧ ઑગસ્ટ ૧૮૪૬માં કરી હતી. શીખ રેજિમેન્ટમાં ૧૯ બટાલિયન છે. તેનું આદર્શ સૂત્ર ‘નિશ્ચય કર અપની જીત કરો’ અને યુદ્ધ નાદ ‘જાટ બલવાન, જય ભગવાન’ છે. બ્રિટિશરોના સમયમાં તેણે તમામ મોરચા પર વિજય મેળવવામાં મહત્ત્વનું પ્રદાન કર્યું તો સ્વતંત્રતા પછી પણ દરેક લડાઈમાં યશપૂર્ણ યોગદાન આપ્યું. કારગિલ યુદ્ધના સમયે ટાઇગર હિલ પર તેણે કબજો પાછો મેળવ્યો હતો.

ડોગરા રેજિમેન્ટ:

અંગ્રેજોએ ઈ. સ ૧૮૭૭માં ડોગરા રેજિમેન્ટની સ્થાપના કરી હતી. ડોગરા રેજિમેન્ટે પાકિસ્તાનને બરાબરનો પાઠ વારંવાર ભણાવ્યો છે. ડોગરા રેજિમેન્ટ દેશની સૌથી ખતરનાક રેજિમેન્ટમાં ગણાય છે. તેનું ધ્યેય સૂત્ર ‘કર્તવ્યમ્ અન્વાત્મા’ છે અને યુદ્ધ ઘોષ ‘જ્વાલા માતા કી જય’ છે.

કુમાયુ રેજિમેન્ટ:

અંગ્રેજોએ ઈ. સ. ૧૮૧૩માં કુમાયુ રેજિમેન્ટની સ્થાપના કરી હતી. કુમાયુ રેજિમેન્ટ અત્યાર સુધી બે પરમવીર ચક્ર, ચાર અશોક ચક્ર, ૧૦ મહાવીર ચક્ર, છ કીર્તિ ચક્ર, સહિત તમામ પુરસ્કાર પ્રાપ્ત કરી ચૂક્યા છે. કુમાયુ રેજિમેન્ટે તમામ યુદ્ધમાં પોતાની વીરતા દર્શાવી છે. કુમાયુ રેજિમેન્ટ દુનિયાના સૌથી ઊંચા યુદ્ધના મેદાન સિયાચીન હિમક્ષેત્રમાં ફરજરત્ છે. તેનું આદર્શ સૂત્ર ‘પરાક્રમો વિજયતે’ છે અને યુદ્ધ ઘોષ ‘કાલિકા માતા કી જય’ છે.

આસામ રેજિમેન્ટ:

આસામ રેજિમેન્ટની સ્થાપના ૧૫ જૂન ૧૯૪૧ના રોજ થઈ હતી. આસામ રેજિમેન્ટમાં ખાસ તો ઈશાન ભારતમાંથી સૈનિકોની ભરતી થાય છે. આસામ રેજિમેન્ટે ચીન સાથેના યુદ્ધમાં તેમજ બાંગ્લાદેશ મુક્તિ સંગ્રામમાં ભાગ લીધો હતો. તેનું આદર્શ સૂત્ર ‘અસમ વિક્રમ’ છે. તેનો યુદ્ધ ઘોષ ‘રહાઇનો ચાર્જ’ છે.

બિહાર રેજિમેન્ટ:

બિહાર રેજિમેન્ટની સ્થાપના ૧૯૪૧માં થઈ હતી. બિહાર રેજિમેન્ટે સ્વતંત્રતા પહેલાં બર્મામાં જાપાન વિરુદ્ધ બીજા વિશ્વયુદ્ધમાં ભાગ લીધો હતો. તેણે ભારત-પાકિસ્તાન યુદ્ધોમાં પણ ભાગ લઈ વીરતાનું પ્રદર્શન કર્યું હતું. કારગિલ યુદ્ધમાં પાકિસ્તાની સૈનિકોને બરાબરનો પાઠ ભણાવ્યો હતો. બિહાર રેજિમેન્ટના મેજર સંદીપ ઉન્નીકૃષ્ણન મુંબઈ પર ૨૬ નવેમ્બર ૨૦૦૮ના હુમલામાં વીરગતિ પામ્યા હતા. ૧૮ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૬ના રોજ જમ્મુ-કાશ્મીરના ઉડીમાં ત્રાસવાદીઓના હુમલામાં માર્યા ગયેલા ૧૮ પૈકી મોટા ભાગના જવાનો બિહારના હતા. તેનું આદર્શ સૂત્ર ‘કરમ હી ધરમ’ છે અને યુદ્ધ ઘોષ ‘જય બજરંગ બલી’ છે.

મહાર રેજિમેન્ટ:

મહાર રેજિમેન્ટની સ્થાપના ઈ. સ. ૧૯૪૧માં થઈ હતી. મહાર રેજિમેન્ટને એક પરમવીર ચક્ર, ચાર મહાવીર ચક્ર સહિતના પુરસ્કારો પ્રાપ્ત થયા છે. મહાર રેજિમેન્ટમાં દેશના બધા ખૂણામાંથી સૈનિકોની ભરતી કરવામાં આવે છે. તેનું ધ્યેય સૂત્ર ‘યશ સિદ્ધિ’ અને યુદ્ધ ઘોષ ‘બોલો હિન્દુસ્તાન કી જય’ છે.

નાગા રેજિમેન્ટ:

નાગા રેજિમેન્ટ દેશની સૌથી નવી રેજિમેન્ટ છે. તેની સ્થાપના ઈ. સ. ૧૯૭૦માં થઈ હતી. નાગા રેજિમેન્ટની સ્થાપના પછી તરત બાંગ્લાદેશ મુક્તિ સંગ્રામમાં ભાગ લીધો હતો. નાગા રેજિમેન્ટે કારગિલ યુદ્ધના સમય દરમિયાન દ્રાસ સેક્ટરમાં જવાબદારી સંભાળી હતી. તેણે જમ્મુ-કાશ્મીરમાં અંકુશ રેખા સંભાળવા માટે ‘ઑપરેશન રોમિયો’માં ભાગ લીધો હતો. તેનો યુદ્ધ ઘોષ ‘જય દુર્ગા નાગા’ છે.

ગઢવાલ રેજિમેન્ટ:

ગઢવાલ રેજિમેન્ટની સ્થાપના ઈ. સ. ૧૮૮૭માં થઈ હતી. તેણે પણ બંને વિશ્વ યુદ્ધોમાં ભાગ લીધો હતો. ઉત્તરાખંડના ગઢવાલી લોકો તેમાં મુખ્યત્વે હોય છે. તેનું ધ્યેય સૂત્ર ‘યુદ્ધાય કૃત નિશ્ચય‘ છે અને યુદ્ધ ઘોષ ‘બદરી વિશાલ લાલ કી જય’ છે.

ગોરખા રેજિમેન્ટ:

તે સ્વતંત્રતા પહેલાથી ભારતીય સેનાના હિસ્સા છે. તેણે સંયુક્ત રાષ્ટ્રોના શાંતિ કાર્યક્રમ હેઠળ લેબેનોન અને સિએરા લિયોનમાં ભાગ લીધો છે. સિયાચીનમાં ઑપરેશન મેઘદૂત દરમિયાન ગોરખા સૈનિકોએ અદમ્ય વીરતા દેખાડી હતી. ગોરખા રેજિમેન્ટે ભારતીય સેનાને બે ફીલ્ડ માર્શલ આપ્યા છે. સામ માણેકશા અને વર્તમાન સેના પ્રમુખ જનરલ દલબીરસિંહ સુહાગ. ગોરખા સૈનિકોની ઓળખ છે ખુકરી. તે ૧૨ ઈંચ લાંબું ધારદાર હથિયાર છે. તે તેમના ગણવેશનો હિસ્સો છે. તેનું આદર્શ સૂત્ર ‘કાયર હુનુ ભાંડા મરનુ રામરો’ (કાયર તરીકે જીવવા કરતાં મરવું સારું) છે.

જમ્મુ-કાશ્મીર રાઇફલ્સ:

તેણે જમ્મુ-કાશ્મીરમાં પાકિસ્તાનના હુમલા વખતે તેમજ તે પછી સંયુક્ત રાષ્ટ્રોના શાંતિ કાર્યક્રમમાં ભાગ લીધો છે. તે અગાઉ મહારાજા હરિસિંહ વગેરે શાસકો વખતે કાશ્મીર સેનાનો ભાગ હતી. તેનું ધ્યેય સૂત્ર ‘પ્રશત રણવીરતા’ અને યુદ્ધ ઘોષ ‘દુર્ગા માતા કી જય’ છે.

પેરાશૂટ રેજિમેન્ટ:

પેરાશૂટ રેજિમેન્ટની સ્થાપના સ્વતંત્રતા પહેલાં ૨૯ ઑક્ટોબર ૧૯૪૧ના રોજ થઈ હતી. આ રેજિમેન્ટ દેશના બધાં સૈન્ય દળોને હવાઈ મદદ પહોંચાડવામાં આવે છે. ઈ. સ. ૧૯૯૯માં કારગિલ યુદ્ધના સમયે દસમાંથી નવ પેરાશ્યૂટ બટાલિયનને ઑપરેશન વિજય માટે મૂકવામાં આવી હતી. તેનું આદર્શ સૂત્ર ‘શત્રુજિત’ છે.

બ્રિગેડ ઑફ ગાર્ડ્સ

આ પહેલી અખિલ ભારતીય મિશ્રિત રચનાવાળી ઇન્ફન્ટ્રી છે. તેમાં ભારતના બધા ભાગોમાંથી સૈનિકો, રેજિમેન્ટની અલગ-અલગ બટાલિયનો એક સાથે સેવા આપે છે. તેનું આદર્શ સૂત્ર છે ‘પહેલા હંમેશાં પહેલા’ અને યુદ્ધ ઘોષ છે ‘ગરૂડ કા હૂં બોલ પ્યારે’ (ગરુડનો પુત્ર છું).

મિકેનાઇઝ્ડ ઇન્ફન્ટ્રી રેજિમેન્ટ:

૧૯૬૫ના પાકિસ્તાન સામેના યુદ્ધમાંથી બોધ પાઠ લઈને આ રેજિમેન્ટની સ્થાપના ૧૯૭૯માં કરવામાં આવી હતી. જનરલ કે. સુંદરજીની દૂરદર્શિતાના કારણે આમ થઈ શક્યું. આ રેજિમેન્ટે અત્યાર સુધી ઑપરેશન પવન હેઠળ શ્રીલંકા, ઑપરેશન રક્ષક હેઠળ પંજાબ અને જમ્મુ-કાશ્મીર, ઑપરેશન વિજય હેઠળ જમ્મુ-કાશ્મીરમાં પોતાના શૌર્યનું પ્રદર્શન કર્યું છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્રોના શાંતિ કાર્યક્રમોમાં સોમાલિયા, કાંગો, એંગોલા અને સિએરા લિયોનમાં પણ તે મહત્ત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી ચૂકી છે. તેનું આદર્શ સૂત્ર છે ‘

વીરતા ઔર વિશ્વાસ’ અને યુદ્ધ ઘોષ છે ‘બોલો ભારત માતા કી જય’.

બૉક્સ-૧

સેના વિશે આ જાણો છો?

  • સેના વિશ્વમાં સૌથી ત્રીજા ક્રમની મોટી સેના છે.
  • સેનામાં સૌથી મોટો પુરસ્કાર પરમવીર ચક્ર છે.
  • સિયાચીન હિમક્ષેત્ર દુનિયાનું સૌથી ઊંચું યુદ્ધ ક્ષેત્ર છે જ્યાં ભારતીય સેનાના જવાનો કડકડતી ગાત્ર થિજાવી દેતી ઋણ પચાસ ડીગ્રી ઠંડીમાં પણ ફરજ બજાવે છે, જેથી પાકિસ્તાન તેને પચાવી ન પાડે.
  • ગુલમર્ગમાં ખૂબ જ ઊંચાઈએ આવેલી યુદ્ધ શાળા દુનિયાની શ્રેષ્ઠ પ્રશિક્ષણ સંસ્થા છે. વિશ્વ ભરના શ્રેષ્ઠ દળોના સૈનિકો અહીં પ્રશિક્ષણ આપવા આવે છે.
  • સેનામાં કોઈ આરક્ષણ નથી. ચાહે તે જ્ઞાતિગત હોય કે પંથગત.

 બૉક્સ-૨

સંખ્યા બળ

ભારતીય સેનામાં ૧૩,૨૫,૯૦૦ સક્રિય સૈનિકો અને ૨૧,૪૩,૦૦૦ અનામત સૈનિકો છે. આ આંકડા વર્ષ ૨૦૧૦ના છે.

 બૉક્સ-૩

શસ્ત્રબળ

ભારતીય સેના પાસે

૬,૪૬૪ ટેન્ક

૬,૭૦૪ આર્મર્ડ ફાઇટિંગ વિહિકલ્સ

૨૯૦ સેલ્ફ પ્રૉપેલ્ડ ગન

૭,૪૧૪ ટૉવ્ડ આર્ટિલરી

૨૯૨ મલ્ટિપલ લૉન્ચ રૉકેટ સિસ્ટમ

છે.

 બૉક્સ-૪

ભારતીય સેનામાં પ્રથમ

પ્રથમ કમાન્ડર ઇન ચીફ- રોબર્ટ મેકગ્રેગર મેકડૉનાલ્ડ

પ્રથમ ભારતીય કમાન્ડર ઇન ચીફ- જનરલ કોદાન્દેરા મદપ્પા કરિઅપ્પા

પહેલાં મહિલા લૅફ્ટ. જનરલ- પુનીતા અરોરા

 

 

 

 

You may also like

Leave a Comment

Your donation can help this website keep running. Please donate from ₹ 10 to whatever you want.