Home » એપીએમ: મનમોહન દ્વારા ગાંધી પરિવાર સામે લેવાયેલો બદલો?

એપીએમ: મનમોહન દ્વારા ગાંધી પરિવાર સામે લેવાયેલો બદલો?

by Jaywant Pandya

આગામી થોડા મહિનાઓ, ફિલ્મોની દૃષ્ટિએ, મારા માટે સુધરી જશે તેમ લાગે છે. સામાન્ય રીતે જાન્યુઆરીના પહેલા-બીજા સપ્તાહમાં ફિલ્મો રિલીઝ કરવી તે જોખમનું કામ પરંતુ તે ભ્રમણા બે ફિલ્મોએ ભાંગી-‘એક્સિડેન્ટલ પ્રાઇમ મિનિસ્ટર’ અને ‘ઉડી-સર્જિકલ સ્ટ્રાઇક’એ. તે પછી હવે ‘મણિકર્ણિકા’, ‘ઠાકરે’, ‘તાનાજી’, ‘પાણીપત’ સહિત અનેક ફિલ્મો એવી આવી રહી છે જેની ઉત્સુકતા અત્યારથી થઈ રહી છે.

‘એપીએમ’ અને ‘ઉડી’ ફિલ્મ ત્રણ દિવસના ગાળામાં થિયેટરમાં જોયેલી બે ફિલ્મો હતી. થિયેટરમાં મોંઘી ટિકિટ ખર્ચીને જોવાનું મન થાય એવી ફિલ્મો ઘણા વખતે મારા માટે આવી. એવું નથી કે ફિલ્મો પરનો મારો મોહ સાવ ઉતરી ગયો છે. હકીકતે ‘દિવ્ય ભાસ્કર’માં દર શનિવારે મારી ફિલ્મ રિવ્યૂની કૉલમ આવતી પરંતુ એ વખતે બધી બકવાસ તમામ ફિલ્મો ફરજિયાત જોવી પડતી, તે પછી ૨૦૦૯માં ટીવી નાઇન ગુજરાતી ચેનલ નવી આવેલી ત્યારે શનિવારે ‘રણ’ ફિલ્મનો ટીવી પર રિવ્યૂ કરેલો, પરંતુ તે પછી ફિલ્મો થિયેટરમાં જોવી જ એવું મન દરેક ફિલ્મ માટે નહોતું થતું. ‘પોખરણ’, ‘વીરા દી વેડિંગ’, ‘ટોઇલેટ એક પ્રેમ કથા’, ‘પેડમેન’, ‘સિમ્બા’  વગેરે ફિલ્મો મેં જોઈ જ છે, પરંતુ થિયેટરમાં નહીં.

‘એપીએમ’ અને ‘ઉડી’ જોવાનું વિશેષ આકર્ષણ હતું. તેનાં કારણો: ૧. તે સત્ય ઘટના પર આધારિત અને તેમાંય નજીકના ભૂતકાળની કથા હતી. ૨. આ ફિલ્મો રિલીઝ થાય તે પહેલાં જ લિબરલોએ ‘ઉડી’ને ‘ટૉક્સિક હાઇપર નેશનાલિઝમ’ની ફિલ્મ ગણાવી ઉતારી પાડેલી, તો ‘એક્સિડેન્ટલ પ્રાઇમ મિનિસ્ટર’ પુસ્તક વાંચ્યા વગર, તેનું ટ્રેલર જોઈને તેને ભાજપની ફિલ્મ ગણાવી દેવાઈ. તેના બનાવનારાઓના ઇતિહાસ શોધી કઢાયા. અત્યાર સુધી અને હજુ પણ દાઉદના પૈસે તેને ગ્લોરિફાય કરતી કે સેક્સ-હિંસાને ઉત્તેજન આપતી ફિલ્મો બને જ છે તે સિફતપૂર્વક ભૂલી જવાયું અને બીજા પણ જે લોકો બનાવે છે તે પણ જાણે દૂધના ધોયેલા ન હોય. ૩. અનુપમ ખેર અભિનિત આ ફિલ્મ વિશે લખતી વખતે અનુપમ ખેરનો ઉલ્લેખ ભાજપના સમર્થક તરીકે કરવો (પરંતુ કેન્દ્રમાં કોલસા કૌભાંડમાં આરોપી સ્વ. દાસારી નારાયણ રાવથી માંડીને રાજેશ ખન્ના, અમિતાભ બચ્ચન, શાહરુખ ખાન, ચિરંજીવી, વગેરેનો ઉલ્લેખ આ રીતે તેમની ફિલ્મોના સંદર્ભમાં ન કરવો) ૪. આ ફિલ્મો રિલીઝ થયાના પહેલા જ દિવસે લખાયેલા પરંતુ બીજા દિવસે પ્રગટ થયેલા કેટલાક સેક્યુલર અખબારી અહેવાલોમાં તે બંનેને ધબડકો ગણાવી દેવાયેલી.

‘એપીએમ’ કે ‘ઉડી’ બંનેના શૉ હાઉસફૂલ ગયેલા છે. કોઈ ધબડકો નથી અને ફિલ્મ જોયા પછી લોકો નિરાશ નથી થતા. એ બતાવે છે કે ગાંધી પરિવારની સાચી કથા કે પછી સેનાના પરાક્રમને વર્ણવતી આ બંને ફિલ્મોથી સેક્યુલરોના પેટમાં કેટલું દુઃખ્યું છે!

હવે વાત આ બંનેના રિવ્યૂની.

પહેલાં ‘એપીએમ’ની વાત કરીએ.

ફિલ્મ રિલીઝ પહેલાં જ કૉંગ્રેસીઓ અમથેઅમથા વિરોધ કરવા મંડી પડેલા અને  ફિલ્મ રિલીઝ થયા પછી કોલકાતામાં એવા સમયે તેમણે અસહિષ્ણુતા બતાવી તોડફોડ કરી જ્યારે તેમના અધ્યક્ષ રાહુલ ગાંધી દુબઈમાં ભાજપની અસહિષ્ણુતા બાબતે ભાષણ આપી રહ્યા હતા! હકીકતે ‘એપીએમ’માં એવું કંઈ નથી.

ફિલ્મ જોરદાર છે પરંતુ ટ્રેલરમાં બતાવાઈ છે તેવી જોરદાર નથી. કૉંગ્રેસીઓના દબાણમાં આવીને ફિલ્મમાંથી કેટલીક વાતો કાઢી નખાઈ હોય કે સંવાદો મ્યૂટ કરી દેવાયા હોય તેમ લાગે છે.

ફિલ્મ સંપૂર્ણપણે એક ડ્રામા અથવા સ્ટેજ પર ભજવાતું નાટક હોય તેવું લાગે છે. અનુપમ ખેરે એવૉર્ડ મળે જ તે પ્રકારનું મનમોહનસિંહનું પાત્ર ભજવ્યું છે. આવા જીવંત પાવરફૂલ વ્યક્તિનું પાત્ર ભજવવું એ ખરેખર સાહસનું કામ ગણાય. આવું જ સોનિયા ગાંધીનું અને અહેમદ પટેલનું પાત્ર છે. કહેવાતા સમીક્ષાકારોએ અનુપમ ખેરને મિમિક્રી કે કેરિકેચર આર્ટિસ્ટ ગણાવી દેવાની ફિલ્મ રિલીઝ પહેલાં જ ટ્રેલર જોઈને ભૂલ કરી. આખી ફિલ્મમાં ક્યાંય અનુપમ ખેર એવું નથી જણાવા દેતા કે અનુપમ ખેર છે. મનમોહનસિંહ જ દેખાય.

હા, અક્ષય ખન્ના સંજય બારુ જેવો દેખાતો નથી. પરંતુ તેનો અભિનય ચાર ચાસણી ચડે તેવો ડ્રામેટિક છે. યે ગિનેચુને લોગ દેશ કી કહાની લિખતે હૈં ઔર મૈં ઉન કી. આવા સંવાદોને ધારદાર રજૂઆત કરી પિતાના વારસાને તેણે સુપેરે જાળવ્યો છે. ‘તાલ’થી લઈને ’૩૬ ચાઇના ટાઉન’ સુધી અનેક ફિલ્મોમાં તેણે સારો અભિનય કર્યો જ છે.

કોઈ ફિલ્મમાં પહેલી વાર પીએમ ઑફિસ અને તેની અંદર કઈ રીતે કામ થાય છે તે આટલી ડિટેઇલમાં બતાવાયું છે. મનમોહન જ્યારે વડા પ્રધાન તરીકે પહેલી વાર ઑફિસમાં આવે છે ત્યારે તેમને આરબીઆઈના ગર્વનર મનમોહન, નરસિંહરાવ સરકારમાં નાણાં પ્રધાન મનમોહન મળે છે તે દૃશ્ય સુંદર છે. નિર્દેશકની કમાલ છે. સોનિયા ગાંધી, પ્રિયંકા ગાંધી, કપિલ સિબલ, અટલજી, અડવાણી, એપીજે અબ્દુલ કલામનાં પાત્રોમાં વિવિધ કલાકારોએ ભૂમિકા સારી ભજવી છે. અહેમદ પટેલ અને રાહુલ ગાંધીનું પાત્ર એટલું આબેહુબ નથી લાગતું.

ફિલ્મમાં ઘણી બાબતો ટર્મિનોલૉજિકલ રીતે મોઘમ કહેવાઈ છે જે રાજકારણને એકદમ બારીકાઈથી જોતા હોય તેમને જ ખબર પડે. દા.ત. લેફ્ટ. લેફ્ટ શબ્દથી સમજી જવાનું રહે કે વાત ડાબેરી પક્ષોની થઈ રહી છે. રાજીવ ગાંધીના અવસાન પછી કૉંગ્રેસની સરકાર પાંચ વર્ષ ચલાવનાર અને જેમના કાળમાં થયેલા ઉદારીકરણના નિર્ણયો માટે અત્યારે કૉંગ્રેસ ગૌરવ લે છે તે પૂર્વ વડા પ્રધાન નરસિંહરાવનું જ્યારે અવસાન થયું ત્યારે તેમની સાથે કૉંગ્રેસનાં અધ્યક્ષા સોનિયા ગાંધીએ કરેલું વર્તન કે તેમની અંતિમ વિધિ દિલ્લીમાં નહોતી થવા દીધી, તે પણ જેને ઇતિહાસ ખબર હોય તેને જ સમજાય તેવી રીતે બતાવાયું છે.

મિડિયામાં સરકારની વાતો કઈ રીતે લીક થાય છે તે સારી રીતે બતાવાયું છે. સોનિયાએ મનમોહનને લખેલો પત્ર લીક થયો અને તેના જવાબમાં મનમોહને સોનિયાને લખેલો પત્ર લીક કરાયો. મનમોહનની ઈચ્છા નાણાં ખાતું પોતાની પાસે રાખવાની ઈચ્છા હોવી પરંતુ ડિનર પાર્ટીમાં ચિદમ્બરમ્ દ્વારા પોતાને જ નાણાં ખાતું મળશે તેવો મક્કમ વિશ્વાસ અને તે જ પાર્ટીમાં મનમોહનને આ બાબતે નિરાશ કરવા, કઈ રીતે પીએમ ઑફિસમાં સોનિયાના વિશ્વાસુ પુલોક ચેટર્જીને મૂકાયા, કઈ રીતે મનમોહનની પાંખ કાપવા સોનિયાના નેતૃત્વમાં ડાબેરીઓના પ્રભુત્વવાળી એનએસીની રચના કરાઈ, કાશ્મીર અને પાકિસ્તાનનો મુદ્દો ઉકેલવાની મનમોહનની તત્પરતા પરંતુ પક્ષ દ્વારા તેમાં અડચણો ઊભી કરવી, ૨૦૦૯ની લોકસભા ચૂંટણીમાં મનમોહનની પ્રમાણિકતા, ન્યૂક્લિયર સમજૂતી મુદ્દે તેમણે દાખવેલા મકક્મ વલણના લીધે કૉંગ્રેસ સત્તામાં પાછી ફરી પરંતુ તેનો જશ મનમોહનના બદલે રાહુલ ગાંધીને આપવો, અહેમદ પટેલની સરકારમાં દખલ, મનરેગાનો વિચાર મૂળ મનમોહનનો હોવો પરંતુ ગાંધી પરિવાર તેના માટે રાહુલ ગાંધીને યશ આપવા માગતો હતો, હિન્દુસ્તાન ટાઇમ્સ સમિટ વખતે ન્યુક્લિયર ડીલ મુદ્દે સોનિયા ગાંધી દ્વારા ડાબેરીઓની તરફેણ, પરંતુ તે જ સમિટમાં મનમોહનની ન્યુક્લિયર ડીલ મુદ્દે ડાબેરીઓ સામે મક્કમતા, ડાબેરીઓને સિક્રેટ ફાઇલો બતાવવા મનમોહનનો ઇનકાર, રાહુલ ગાંધી દ્વારા અપરાધી સાંસદોને ચૂંટણી લડતા રોકવાનો ખરડો સંસદમાં પસાર થવા દેવો પરંતુ પછી મનમોહન વિદેશ યાત્રાએ હોય ત્યારે તેને પત્રકાર પરિષદમાં ફાડી નાખવો, આ બધું ખૂબ જ સુંદર રીતે બતાવાયું છે.

જે અહેમદ પટેલનું નામ ‘ઑગસ્ટા વેસ્ટલેન્ડ’ની કાર્યવાહીમાં એ. પી. તરીકે શંકાસ્પદ લાભાર્થી તરીકે આવ્યું હોય, પરંતુ મિડિયામાં એ. પી.નો અર્થ આનંદીબહેન પટેલ (તે વખતે કૉંગ્રેસની સત્તા હતી અને કૉંગ્રેસમાં સોદા પાર પડાવી શકે તેવી હેસિયત-શક્તિ આનંદીબહેનની તો ન જ હોય તે બાળકને પણ સમજાય તો પણ) પણ કરાય તેવી સ્થિતિમાં આ ફિલ્મમાં, ફિલ્મ જેમ આગળ વધે છે તેમ મુખ્ય લડાઈ અહેમદ પટેલ અને સંજય બારુની થઈ જાય છે.

આટલું બધું હિંમતપૂર્વક બતાવવું તે માટે નિર્માતા-નિર્દેશક સહિત સમગ્ર ટીમ ધન્યવાદને પાત્ર છે. પરંતુ હજુ કેટલીક બાબતો ઢાંકી દેવાઈ તેમ લાગે છે, જેમ કે ૨૦૦૮માં ન્યુક્લીયર ડીલ વખતે ડાબેરીઓએ ટેકો પાછો ખેંચી લીધો ત્યારે વિશ્વાસ મત વખતે મુલાયમ અને અમરસિંહ પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ એ. પી. જે. અબ્દુલ કલામના સમજાવવાથી માની ગયા તેવું ફિલ્મમાં દર્શાવાયું છે. હકીકત શું હતી તે બધા જ જાણે છે. કેશ ફૉર વૉટ કૌભાંડ થયું જેને ભાજપે ઉઘાડું પાડ્યું, જેની સ્ટિંગ ઑપરેશનની સામગ્રી રાજદીપ સરદેસાઈને તેમની સીએનએન ચેનલ પર દર્શાવવા આપી, પરંતુ તેને ચેનલ પર પ્રસારિત ન કરવી તે બધું બતાવાયું નહીં. ૨૦૦૮ના મુંબઈ પરના હુમલા વખતે મનમોહનની નિષ્ક્રિયતા પણ છુપાવી દેવાઈ. કોલસા કૌભાંડ મુદ્દે મૌનનો જવાબ આપતા મનમોહને માત્ર એટલું જ કહેલું કે ‘હઝારો જવાબોં સે અચ્છી હૈ મેરી ખામોશી’ કે પેટ્રોલ-ડીઝલમાં ભાવ વધારા વખતે ‘પૈસે ક્યા પૈડ પર ઉગતે હૈ?’ કહીને વિવાદ જગાવેલો તે ફિલ્મમાં ગુપચાવી દેવાયું છે. પૈસે…વાળો સંવાદ તેઓ ઓડિશા માટે વિશેષ દરજ્જો માગવા આવેલા નવીન પટનાયક માટે કહેતા હોય તેવું દર્શાવાયું છે. એટલી સિનેમેટિક લિબર્ટી ચાલે કારણકે બધું જ બતાવવું સવા બે કલાકની ફિલ્મમાં બતાવવું શક્ય પણ ન હોય.

ફિલ્મ માત્ર મનમોહન અને સંજય બારુને મહાન બતાવે છે. ઇન્ટરવલ પહેલાંના હિસ્સામાં ગાંધી પરિવારને પ્રત્યક્ષ રીતે એટલો ખરાબ નથી બતાવાયો. ઉલટું, જ્યારે ન્યુક્લીયર ડીલ વખતે મનમોહન રાજીનામું આપે છે ત્યારે સોનિયા રાજીનામું સ્વીકારવાની ના પાડે છે. પરંતુ જ્યારે મનમોહન ૨૦૦૯માં બાયપાસ સર્જરી કરાવે છે ત્યારે તેઓ આવી નાજુક સ્થિતિમાં હોય ત્યારે પણ સોનિયા ગાંધી દ્વારા તેમને બહુ કાતિલ ઠંડકથી કહેવું કે ‘રાહુલ આ ચૂંટણી અભિયાનનું નેતૃત્વ કરશે’ કે પછી ટુજી-કોલસા કૌભાંડ વખતે રાજીનામું આપવા ગયેલા મનમોહનને સોનિયા દ્વારા એ જ ઠંડકથી ના પાડવી કે ‘આ સંજોગોમાં રાહુલ કેવી રીતે ટેક ઑવર કરી શકે?’ તે જરૂર સોનિયાને ખરાબ રીતે બતાવે છે, પરંતુ આ તો જાણીતો ઇતિહાસ છે. સોનિયા ગાંધી ઠંડા કલેજાવાળા શાતિર રાજકારણી છે તે સહુ કોઈ જાણે છે.

ફિલ્મમાં કેટલીક હળવી પળો પણ છે. કે. નટવરસિંહ વિદેશ પ્રધાન હતા અને અમેરિકાના તત્કાલીન રાષ્ટ્રપ્રમુખ જ્યૉર્જ બુશ સાથે મનમોહનની બેઠક હતી ત્યારે તેમની સાથે અંદર જવા માગતા હતા ત્યારે કઈ રીતે તેમને અંદર જતા અટકાવાયા તે રમૂજ સર્જે છે.

ફિલ્મમાં બતાવાયું છે કે સંજય બારુએ મનમોહનને કહીને આ પુસ્તક લખ્યું હતું. આ અંગે સંજય બારુના ઇન્ટરવ્યૂમાં કોઈ વિગત હજુ સુધી મને મળી નથી, પરંતુ જો તેમ હોય તો કહેવું પડશે, કે આ પુસ્તક અને ફિલ્મ, બંને ખરેખર તો મનમોહન દ્વારા છૂપી રીતે સંજય બારુ મારફતે ગાંધી પરિવાર અને કૉંગ્રેસ પક્ષ દ્વારા તેમના સતત અપમાનનો લેવાયેલો બદલો છે! પરંતુ સાથે જ આ ફિલ્મે એક નવો ચીલો ચિતર્યો છે અથવા તો કહો કે મધપુડાને છંછેડી દેવાયો છે. આગામી સમયમાં કૉંગ્રેસ પોષિત લોકો દ્વારા નરેન્દ્ર મોદી કે ભાજપ સામે ફિલ્મ માટે તૈયાર રહેવું પડશે.

હજુ ‘ઉડી’ વિશેની વાત તો બાકી જ છે….

(ક્રમશઃ)

 

You may also like

3 comments

મનસુખલાલ ગાંધી 17/01/2019 - 9:21 AM

તમે સરસ ‘સીક્સર’ મારી છે… બહુ સરસ…રીવ્યુ વાંચીને ભલભલા ફીલ્મ જોવા લલચાશે.. કોંગ્રેસના પેટમાં તો જરૂર દુઃખશે.. હવે વારો આવશે કોંગ્રેસનો.. એ વળી મોદી-શીવસેના- રાફેલ વગેરે મુદ્દાઓ પકડીને ફીલ્મ બનાવી કાઢશે…
________________________________

Reply
સંવેદનાનો સળવળાટ 17/01/2019 - 12:10 PM

અમે ભારતની બહાર રહી ફિલ્મ જોઈ એટલે subtitles ને લીધે mute કરવામાં આવેલા સંવાદો વાંચવા મળ્યા.
સ-રસ ઝીણવટભર્યું આલેખન

Reply
spd1950 17/01/2019 - 1:45 PM

ગુજરાતી માં ફિલ્મ રીવ્યુ લખવાની શરૂઆત “નવચેતન” માં શ્રીચાંપશી ઉદેશી એ ૫૦ વર્ષ પહેલા કરી હતી .

Reply

Leave a Comment

Your donation can help this website keep running. Please donate from ₹ 10 to whatever you want.